Onlayn ictimai-siyasi qəzet
82 il sonra Buxarestin “azad edilməsi” yalanı üzə çıxır – SSRİ ordusu gələndə...
1944-cü il avqustun 31-i sovet tarixşünaslığında uzun illər “Buxarestin Qırmızı Ordu tərəfindən azad edilməsi” günü kimi təqdim olunub. Lakin hadisələrin dəqiq xronologiyası göstərir ki, sovet qoşunları Rumıniya paytaxtına daxil olanda şəhərdə alman qüvvələrinə qarşı əsas döyüşlər artıq başa çatmışdı.
Musavat.com xəbər verir ki, hər şey avqustun 23-də Rumıniyada baş verən çevrilişlə kəskin dəyişdi. Kral I Mixay ölkənin faktiki rəhbəri marşal İon Antoneskunu həbs etdirdi, Rumıniya nasist Almaniyası ilə ittifaqdan çıxdı və müharibədə tərəfini dəyişdi.
Hitler bu itkini qəbul etmək istəmirdi. Alman qüvvələri yeni Rumıniya hakimiyyətini devirməyə çalışdı, Buxarest bombalandı və paytaxt ətrafında silahlı toqquşmalar başladı. Ancaq həmin vaxt Qırmızı Ordu hələ Buxarestə çatmamışdı.
Əsas məqam da məhz budur: avqustun 24–27-də alman qüvvələrinə qarşı Buxarest və ətrafındakı döyüşləri Rumıniya ordusu aparırdı. Rumın hərbçiləri paytaxtdakı strateji obyektləri müdafiə etdilər, alman bölmələrinə qarşı əməliyyat keçirdilər və onların şəhəri yenidən nəzarətə götürmək cəhdinin qarşısını aldılar.
Avqustun 27-nə doğru Buxarest daxilində və yaxınlığında alman qüvvələrinin əsas müqaviməti artıq qırılmış, onların böyük hissəsi geri çəkilməyə məcbur edilmişdi.
Qırmızı Ordu isə həmin günlərdə Yassı-Kişinyov əməliyyatından sonra Rumıniyanın içərilərinə doğru sürətlə irəliləyirdi. Sovet qoşunları strateji əhəmiyyətli Ployeşti neft rayonuna çatdıqdan sonra Buxarest istiqamətində hərəkəti davam etdirdi.
Avqustun 30-da ilk sovet bölmələri paytaxta çatdı, avqustun 31-də isə Qırmızı Ordunun böyük hərbi birləşmələri Buxarestə daxil oldu. Başqa sözlə, sovet ordusu şəhərə girəndə Buxarest uğrunda əsas döyüşlər artıq rumınların öz qüvvələri tərəfindən aparılmış və almanların paytaxtı ələ keçirmək planı pozulmuşdu.
Buna baxmayaraq, SSRİ dövründə 31 avqust hadisəsi “Buxarestin sovet qoşunları tərəfindən azad edilməsi” kimi rəsmiləşdirildi. Moskvada bunun şərəfinə artilleriya yaylım atəşi təşkil edildi, sovet hərbçilərinin şəhərə girişi isə sonrakı tarix kitablarında Buxarestin azad edilməsinin əsas hadisəsi kimi təqdim edildi.
Bu, Qırmızı Ordunun Rumıniyadakı hərbi rolunun olmadığı anlamına gəlmir. Yassı-Kişinyov əməliyyatı Almaniya və Rumıniya qüvvələrinin cəbhəsini dağıtmış, sovet ordusunun sürətli irəliləyişi nasist Almaniyasının Balkanlardakı mövqelərinə ağır zərbə vurmuşdu. Lakin konkret olaraq Buxarestdə 31 avqust mənzərəsi sovet dövrünün sadələşdirilmiş “Qırmızı Ordu gəldi və şəhəri azad etdi” təsvirindən xeyli fərqli idi.
Hadisənin başqa mühüm tərəfi də var. Qırmızı Ordunun Rumıniyaya daxil olması nasist Almaniyası ilə müharibənin sonunu yaxınlaşdırsa da, eyni zamanda ölkədə uzunmüddətli sovet hərbi və siyasi təsirinin başlanğıcına çevrildi. Sovet qoşunları Rumıniyada müharibədən sonra da qaldı və yalnız 1958-ci ildə ölkədən tam çıxarıldı.
31 avqust 1944-cü ildə Qırmızı Ordunun Buxarestə girişi tarixi faktdır. Ancaq şəhərin alman qüvvələrindən təmizlənməsini yalnız sovet ordusunun adına yazmaq hadisələrin real xronologiyasını əks etdirmir: sovet hərbi birləşmələri paytaxta çatmamışdan əvvəl rumın ordusu artıq Buxarest uğrunda döyüşmüş və alman qüvvələrinin əsas müqavimətini qırmışdı.
Musavat.com
ƏLAQƏLİ XƏBƏRLƏR
XƏBƏR LENTİ
01 Sentyabr 2026
31 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ