Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek sentyabrın 1-də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammitinə ev sahibliyi edib. Həmin gün şəhərin gündəlik ritminə diplomatiyanın gərgin tempi də əlavə olunub. Bişkek bir gün ərzində yalnız Qırğızıstanın deyil, ŞƏT-in əhatə etdiyi geniş coğrafiyanın siyasi mərkəzinə çevrilib.

Sammitin keçirildiyi əraziyə yaxınlaşdıqca tədbirin miqyası ilk növbədə təhlükəsizlik tədbirlərində hiss olunurdu. Mühafizə baryerləri, polis postları və nəzarət məntəqələri sammit məkanının sərhədlərini müəyyənləşdirirdi. Burada təhlükəsizlik yalnız görünən baryerlərdən ibarət deyildi – tədbir məkanına daxil olan şəxslərin yoxlanılması və girişin xüsusi qaydalarla tənzimlənməsi ümumi təşkilati prosesin əsas hissələrindən biri idi.

Ərazidə hər şey əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş qayda üzrə həyata keçirilirdi. Sammit məkanının daxilində diplomatik protokol, ətrafında isə gücləndirilmiş təhlükəsizlik rejimi tətbiq olunurdu. Bir tərəfdə ölkələrin nümayəndə heyətləri, digər tərəfdə dünyanın müxtəlif nöqtələrinə xəbər ötürməyə çalışan jurnalistlər vardı.

Mühafizə baryerləri sammit məkanını şəhərin adi ritmindən ayırsa da, media həmin məkanı bütün dünyaya bağlayırdı.

Sammitin ilk mərhələsi – ŞƏT liderlərinin görüşü

ŞƏT-in Bişkek sammiti sentyabrın 1-də təşkilata üzv ölkələrin dövlət başçılarının qapalı iclası ilə başlayıb. Görüş mətbuat nümayəndələrinin iştirakı olmadan keçirilib. Bu iclas sammitin əsas siyasi mərhələlərindən biri idi. Dövlət başçıları təşkilat daxilində əməkdaşlığın aktual məsələləri, regional gündəlik və qarşılıqlı əlaqələrin gələcək istiqamətləri ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar. İclasın keçirildiyi vaxt media mərkəzində jurnalistlər rəsmi məlumatların açıqlanmasını gözləyir, sammitlə bağlı xəbərləri hazırlayırdılar.

Belə tədbirlərdə zaman fərqli ölçülür: danışıqlar zalında proses diplomatik təmkinlə irəlilədiyi halda, media mərkəzində hər dəqiqə xəbər dəyəri daşıyır. Bir tərəfdə dövlət başçılarının müzakirələri, digər tərəfdə isə sammitdən yayılan məlumatları auditoriyaya çatdırmaq uğrunda jurnalistlərin vaxtla yarışı gedirdi.

Sammit “ŞƏT Plyus” formatında davam edib

ŞƏT-ə üzv ölkələrin dövlət başçılarının iclasından sonra sammit daha geniş iştirakçılığı nəzərdə tutan “ŞƏT Plyus” formatında davam etdirilib. “ŞƏT Plyus” görüşü müzakirələrin əhatə dairəsini genişləndirib. Bu format ŞƏT-ə üzv dövlətlərlə yanaşı, dəvət olunmuş ölkələrin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini də bir masa ətrafında birləşdirib.

Beləliklə, təşkilata üzv ölkələrin liderləri səviyyəsində aparılan fikir mübadiləsi sammitin növbəti mərhələsində daha geniş beynəlxalq platformaya çıxarılıb. “ŞƏT Plyus” formatı yalnız iştirakçıların sayını deyil, müzakirələrin siyasi və coğrafi miqyasını da genişləndirib.

Sammit zalında dövlətlərin mövqeləri səsləndirildiyi vaxt media mərkəzində həmin fikirlərin xəbər dili formalaşdırılırdı. Diplomatiyanın uzun cümlələri jurnalistlərin mətnlərində qısa, dəqiq və operativ xəbərlərə çevrilirdi.

Bişkek kürsüsündən sülh və çoxtərəflilik mesajı

“ŞƏT Plyus” formatında keçirilən görüşdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxış edib. Dövlət başçısı Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarova dəvət və qonaqpərvərliyə görə təşəkkürünü bildirib. Prezident bir ay əvvəl imzalanmış müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilənin əhəmiyyətini vurğulayıb: “Həmin tarixi sənəd Azərbaycanla Qırğızıstan arasında münasibətləri ən yüksək səviyyəyə qaldırdı”.

Cənubi Qafqazdakı yeni vəziyyətdən danışan İlham Əliyev Azərbaycan və Ermənistanın sülh sazişinin mətnini parafladığını qeyd edib: “Çoxillik münaqişə zonası olmuş Cənubi Qafqaz bölgəsi sülh zonasına çevrilməkdədir”.

Dövlət başçısı Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları tədarük etdiyini və üçüncü ölkələrin yüklərinin tranzitini təmin etdiyini bildirib. O, tərəflərin qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi və yeni yerüstü nəqliyyat kommunikasiyalarının yaradılması üzərində işlədiklərini diqqətə çatdırıb.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrasına toxunan Prezident “Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tamamilə özü bərpa edib”, – deyə vurğulayıb. İlham Əliyev qətnamələrin qısa müddətdə icrasını təmin edəcək mexanizmlərin hazırlanmasına çağırıb.

Çıxışın sonunda Prezident Azərbaycanın çoxtərəflilik prinsiplərinin möhkəmləndirilməsinə töhfəsini davam etdirəcəyini bildirib.

Sadır Japarov isə İlham Əliyevə təşəkkür edərək deyib: “Məhz belə geniş dialoq ədalətli, çoxqütblü dünyanın formalaşdırılması üçün zəruridir”.

Sammitin informasiya mərkəzi

ŞƏT-in Bişkek sammitini işıqlandırmaq üçün 500-dən çox yerli və xarici media nümayəndəsi iştirak edib. Müxtəlif ölkələrdən Bişkekə gələn jurnalistlər arasında Azərbaycan mediasının təmsilçiləri də olub. Sammit zalında mikrofonlar dövlət başçılarına, media mərkəzində isə jurnalistlərə məxsus idi. Siyasi gündəliyin əsas müzakirələri iclas salonlarında aparılsa da, onların dünyaya yayıldığı ünvan məhz mətbuat mərkəzi idi. Media nümayəndələri üçün sammit ərazisində xüsusi iş məkanı hazırlanmışdı. Burada jurnalistlərin tədbirin gedişini izləməsi, məlumatları operativ şəkildə hazırlaması və redaksiyalarına göndərməsi üçün lazımi şərait yaradılmışdı.

Mətbuat mərkəzində müxtəlif dillərdə xəbərlər yazılır, videolar hazırlanır, canlı bağlantılar qurulur və sammitin ayrı-ayrı məqamları fotokameraların yaddaşına köçürülürdü. Eyni hadisə müxtəlif ölkələrin jurnalistlərinin təqdimatında fərqli dillərdə, lakin eyni mərkəzdən dünyaya çatdırılırdı.

Sammitdə baş verənlərin ictimaiyyətə açılan pəncərəsi media idi. Jurnalistlər danışıqların iştirakçısı olmasalar da, sammitin dünyaya görünən informasiya mənzərəsini məhz onlar yaradırdılar.

Azərbaycan mediası da Bişkekdə

Sammitdə iştirak edən yüzlərlə yerli və xarici jurnalist arasında azərbaycanlı media nümayəndələri də yer alıb. Azərbaycan mediasının təmsilçiləri ŞƏT liderlərinin iclasını, “ŞƏT Plyus” görüşünü və sammit çərçivəsində baş verən digər hadisələri işıqlandırıblar.

Onların işi yalnız iclasların başlanması və başa çatması barədə məlumat verməklə məhdudlaşmayıb. Sammit məkanındakı ümumi atmosfer, təhlükəsizlik tədbirləri, nümayəndə heyətlərinin fəaliyyəti və media üçün yaradılan şərait də reportajların mövzusuna çevrilib.

Bişkekdə bir gün ərzində hazırlanan hər xəbər, çəkilən hər foto və lentə alınan hər görüntü sammitin informasiya salnaməsinin bir hissəsi olub. Dövlət başçılarının görüşləri sammitin siyasi tarixini yazırdısa, jurnalistlər onun gündəlik xronikasını yaradırdılar.

Xəbər marafonunda qısa fasilə

Media nümayəndələrinin fasilə etməsi və nahar yeməsi üçün ayrıca məkan ayrılmışdı. Burada jurnalistlərə Qırğızıstanın yerli mətbəxi ilə yanaşı, dünya mətbəxindən müxtəlif yeməklər təqdim olunurdu. Naharla iş arasındakı sərhəd isə olduqca qısa idi. Jurnalistlər üçün bu məkan sadəcə istirahət yeri deyildi. Müxtəlif ölkələrdən gəlmiş media nümayəndələri burada günün hadisələrini müzakirə edir, məlumat mübadiləsi aparır və növbəti çəkilişə hazırlaşırdılar.

Bir neçə dəqiqəlik fasilədən sonra kompüterlərin ekranları yenidən işıqlanır, kameralar növbəti görüntü üçün hazırlanırdı. Sammit proqramında nahar fasiləsi olsa da, xəbərin fasiləsi yox idi. Yerli və dünya mətbəxinin təqdim olunduğu bu məkan həm də sammitin beynəlxalq xarakterinin kiçik bir mənzərəsini yaradırdı: fərqli ölkələrdən gələn jurnalistlər eyni masaları bölüşürdülər.

Bişkek sammiti siyasi görüşlər, geniş tərkibli müzakirələr və intensiv media fəaliyyəti ilə yadda qalıb. Sammitin görünən tərəfində dövlət başçılarının görüşləri, arxa planında isə təhlükəsizlik, protokol və media işinin mürəkkəb mexanizmi dayanırdı. Ərazidə qurulan baryerlər və polis postları fiziki təhlükəsizliyi təmin edirdi. Media mərkəzində çalışan 500-dən çox jurnalist isə sammitdə baş verənləri informasiya sərhədlərindən keçirərək dünyaya çatdırırdı.

Günün sonunda sammit zalında müzakirələr yekunlaşsa da, media mərkəzində iş davam edirdi. Son məlumatlar dəqiqləşdirilir, mətnlər tamamlanır, fotolar seçilir və görüntülər redaksiyalara ötürülürdü.

Beləcə, Bişkekdə diplomatiya öz sözünü dedi, media isə həmin sözləri dünyanın müxtəlif dillərində auditoriyalara çatdırdı.

Faiq Mahmudov
APA