Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Birinci Qarabağ müharibəsindən xatirələr: mühasirədəki briqada, riskli uçuş və “casus” damğası
Litvalı jurnalist və ictimai fəal Ričardas Lapaitis sosial şəbəkə hesabında Birinci Qarabağ müharibəsi illərinə – 1992–1993-cü illərə aid şəxsi xatirələrini paylaşıb.
Musavat.com xəbər verir ki, o, Azərbaycan ordusunun 701-ci briqadasının mühasirədə qaldığı dövrdə yaşadıqlarını, cəbhə bölgəsinə riskli səfərini və həmin illərin ağır mənzərəsini emosional detallarla qələmə alıb.
İnsan başqalarına nə arzulayırsa, əvvəlcə o hisslər onun öz daxilində yaşamalıdır. Əgər inamdan və qələbədən danışırsansa, bu inam sənin qəlbində də olmalıdır – hətta özünü məğlub hesab etdiyin anda belə. Əslində, yalnız vaxtından əvvəl təslim olanlar məğlub sayılır. Mən isə heç vaxt təslim olmamışam.
Bu sətirlər 1992–1993-cü illərə aid bir fotonun xatirəsidir.
Heç başınıza gəlibmi ki, vaxtilə sizi həbs etmiş bir insan illər sonra sizə zəng etsin? Bu yaxınlarda mənə ehtiyatda olan polkovnik Əziz Qənizadə zəng etdi. O, 1992-ci ilin oktyabr ayının ortalarından noyabrın ortalarınadək 701-ci briqadanın komandiri təyin olunmuşdu. Briqadanın qərargah rəisi isə həmin dövrdə polkovnik-leytenant Aydın Şiriyev idi.
Faktiki olaraq, 1993-cü il fevralın 20-dən etibarən 701-ci briqada Laçın rayonunda əsas qüvvələrdən tamamilə təcrid olunmuşdu. Briqadanın təminatı yalnız Murovdağ silsiləsinin yüksək dağ aşırımlarından, daha sonra Kəlbəcər rayonunun dağ yolları ilə Laçına çatdırıla bilirdi. Qış aylarında bu marşrutdan istifadə demək olar ki, mümkün olmadığından, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının, eləcə də 701-ci briqadanın təminatı əsasən vertolyotlar vasitəsilə həyata keçirilirdi.
Məhz həmin vertolyotlardan birində iki jurnalist – mən və AZƏRTAC-ın müxbiri İlqar Cəfərov uzun və təhlükəli yol keçərək, erməni qüvvələrinin mühasirəsində olan 701-ci briqadanın yerləşdiyi əraziyə çatdıq.
Briqada həm şəxsi heyət, həm də döyüş sursatı baxımından ciddi çatışmazlıq yaşayırdı. Ərzaq demək olar ki, yox idi. Əsgərlər isinmək üçün ağac kəsir, həlak olan döyüş yoldaşlarını Kəlbəcərin qarlı təpələrində dəfn edirdilər. Qar, çovğun, şaxta və qeyri-müəyyənlik əsgər və zabitlərin mənəvi durumuna ağır təsir göstərirdi.
Bizi “casus” kimi saxladılar. Briqada komandiri Əziz Qənizadə bununla bağlı haqlı idi – bizim akreditasiya sənədlərimiz yox idi. Üstəlik, qış şəraitinə uyğun geyinməmişdik: nə əlcək, nə papaq. İlqarın əynində nazik yay gödəkçəsi vardı. Vertolyota da onu mən aparmışdım.
Mən yalnız bir məlumat bilirdim: hərbi vertolyot var. Amma hara uçur? Necə qayıdacağıq? Bunları yalnız Allah bilirdi. Vertolyotu vura da bilərdilər – biz faktiki olaraq həyatımızı riskə atmışdıq.
Vertolyotdan son sandıq düşən kimi o dərhal havaya qalxdı. Biz isə Kəlbəcərdə, mühasirədə, çıxış yolu olmadan və üstəlik saxlanılmış vəziyyətdə qaldıq. Sonradan Əziz bizi buraxdı və dedi: “İstəsəniz qaçın… artıq cəhd ediblər, ermənilər sizi uzaqdan vuracaqlar.”
Bundan sonra 701-ci briqadanın komandanlığına gözə görünməməyə çalışdıq.
Bu səbəbdən belə zənglər mənim üçün çox qiymətlidir – hətta vaxtilə səni saxlayan insandan gəlsə belə. Mən Əzizdən heç vaxt inciməmişəm. O haqlı idi.
Onun taleyi də, briqadanın taleyi də ağır oldu – faktiki olaraq naməlumluğa tərk edilmişdilər. Ağdərə–Kəlbəcər istiqamətini təxminən iki min azərbaycanlı əsgər qoruyurdu. Halbuki erməni mənbələrinə görə, 1993-cü ilin yanvarında onların canlı qüvvəsi 18 min nəfər idi. Bu böyük üstünlüyə baxmayaraq, briqada mövqelərini saxlayırdı.
Bu gün bunlar artıq tarixdir.
Müəllif sonda polkovnik Əziz Qənizadə ilə yenidən görüşmək və Birinci Qarabağ müharibəsinin o sərt günlərini bir daha xatırlamaq istədiyini qeyd edir.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
04 Iyun 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ