Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Yaponiya Rusiyanı məğlubiyyətə uğratdı – Çar II Nikolay bir qəpik də ödəmədi
1905-ci il sentyabrın 5-də Rusiya imperiyası ilə Yaponiya arasında Portsmut sülh müqaviləsi imzalanıb və 1904–1905-ci illər Rusiya–Yaponiya müharibəsinə son qoyulub.
Musavat.com xəbər verir ki, müqavilənin şərtlərinə əsasən, Rusiya Yaponiyaya müharibə təzminatı ödəməkdən yayınıb, lakin Saxalin adasının cənub hissəsini Yaponiyaya verib.
Müharibə zamanı Yaponiya həm quruda, o cümlədən Mukden döyüşündə, həm də dənizdə – xüsusilə Tsusima döyüşündə mühüm hərbi uğurlar qazanmışdı. Bununla belə, müharibənin davam etdirilməsi Tokio üçün getdikcə daha ağır iqtisadi və hərbi yükə çevrilirdi.
Silah, sursat və yanacaq üçün böyük vəsait tələb olunurdu. Təbii resursları məhdud olan Yaponiya müharibəni əsasən Böyük Britaniya və ABŞ-dan cəlb etdiyi kreditlər hesabına maliyyələşdirirdi. Müharibənin sonuna yaxın ölkənin dövlət borcu bir neçə dəfə artmışdı və döyüşlərin uzanması ciddi iqtisadi böhran təhlükəsi yaradırdı.
Yaponiya ordusu da böyük canlı qüvvə itkisinə məruz qalmışdı. Port-Artur uğrunda döyüşlər xüsusilə ağır olmuşdu. Yaponiya rəhbərliyi anlayırdı ki, uzunmüddətli tükəndirmə müharibəsində Rusiyanın daha böyük insan və maddi ehtiyatları ciddi üstünlük yarada bilər. Transsibir dəmir yolu çətinliklərə baxmayaraq, Rusiyanın Uzaq Şərqdəki qüvvələrinə yeni hərbi hissələrin çatdırılmasını davam etdirirdi.
Yapon tarixçisi Şumpei Okamotonun qiymətləndirməsinə görə, müharibənin son mərhələsində Yaponiyanın hərbi perspektivləri ağır idi. Rusiya bölgədəki qüvvələrini gücləndirirdi, Yaponiya ordusu isə peşəkar zabit heyətinin böyük itkiləri ilə üzləşmişdi.
Sülh danışıqlarının ən mübahisəli məsələlərindən biri təzminat idi. Tokio Rusiyadan müharibə xərclərinin ödənilməsini tələb edirdi. Çar II Nikolay isə buna qəti şəkildə qarşı çıxırdı.
Rusiya tərəfinin mövqeyi belə idi: yalnız məğlub edilmiş ölkələr müharibə xərclərini ödəyir, Rusiya isə özünü məğlub dövlət hesab etmirdi. II Nikolay Cənubi Saxalinin Yaponiyaya verilməsinə razılıq versə də, müharibə təzminatı kimi bir qəpik belə ödəməkdən imtina etdi.
Nəticədə Portsmut müqaviləsi ilə Yaponiya Cənubi Saxalini əldə etdi, lakin Rusiyadan tələb etdiyi təzminatı ala bilmədi. Bu nəticə Yaponiyada böyük narazılıq yaratdı. Müharibəyə çəkilən nəhəng xərclər və təzminat alınmaması səbəbindən Tokioda kütləvi etirazlar başladı.
40 il sonra, 1945-ci ilin avqustunda SSRİ Yaponiyaya qarşı müharibəyə qoşuldu. Sovet ordusunun Mancuriya və Cənubi Saxalində keçirdiyi əməliyyatlardan sonra Cənubi Saxalin və Kuril adaları SSRİ-nin nəzarətinə keçdi.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
06 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ