Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Dünya üçün həyəcan siqnalı - Azərbaycan da...
Dünya alimləri və beynəlxalq meteorologiya mərkəzləri 2026-cı ilin sentyabr ayının ilk günlərindən etibarən həyəcan təbili çalmağa başlayıblar. Sakit Okeanın ekvatorial hissəsində formalaşan və görünməmiş sürətlə güclənən "Super El-Nino" təbiət hadisəsi planetin hava iqlim balansını alt-üst edir. Sentyabrın 1-dən 8-dək yayımlanan son rəsmi hesabatlar göstərir ki, okean sularının temperaturu rekord həddə çataraq fəlakətli ssenarilərin qapısını açıb.
Bəs bütün dünyanın qorxu ilə gözlədiyi bu dəhşətli iqlim anomaliyası Qafqaza, xüsusən də Azərbaycana necə təsir edəcək? Bizi hansı sürprizlər və təhlükələr gözləyir?
Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (WMO) və ABŞ Okean və Atmosfer Tədqiqatları İdarəsinin (NOAA) sentyabrın ilk 8 günündə yaydığı son göstəricilər vəziyyətin nə qədər kritik olduğunu ortaya qoyur. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, Sakit Okeanın mərkəzi hissəsində suyun temperaturu norma ilə müqayisədə +2.5°C-dən çox yüksəlib. Bu göstərici tarixdə qeydə alınmış en böyük iqlim anomaliyalarından biridir.
Ekspertlər bildirirlər ki, 2026-cı ilin payız və qış aylarında bu prosesin daha da şiddətlənərək "Super El-Nino" fazasına keçmə ehtimalı 90 faizi ötüb. Okean üzərindəki nəhəng hava axınları tamamilə yönünü dəyişib. Bu isə o deməkdir ki, qarşıdakı aylarda dünyada kütləvi daşqınlar, meşə yanğınları və anomalous hava şəraiti qaçılmaz olacaq.
Mütəxəssislərin fikrincə, Sakit Okeandakı bu dəhşətli istiləşmə minlərlə kilometr uzaqda yerləşən Qafqaz regionuna da birbaşa zərbə vuracaq. Atmosferdəki şırnaq axınlarının (Jet Stream) yerini dəyişməsi nəticəsində Azərbaycan yaxın həftələrdə və qarşıdakı payız-qış mövsümündə gözlənilməz hava anomaliyaları ilə qarşılaşa bilər.
Sentyabr ayının ikinci yarısından etibarən ölkə ərazisində havanın kəskin dəyişməsi, ani temperatur sıçrayışları gözlənilir. Bir gün bürkü və normadan artıq isti hava hökm sürdüyü halda, ertəsi gün güclü fırtına və şiddətli küləklərin ölkəni cənginə alması ehtimalı çox yüksəkdir.
El-Ninonun atmosferə gətirdiyi kütləvi rütubət Qara dəniz və Xəzər hövzəsi üzərində toplanaraq gözlənilmədən lokal fəlakətlərə yol aça bilər. Xüsusilə Lənkəran-Astara zonası, Quba-Xaçmaz bölgəsi və dağətəyi rayonlarda dəhşətli leysan yağışları, çayların məcrasından çıxması və kütləvi sel-daşqın hadisələri riski maksimum həddə çatıb.
El-Nino Qafqaza normadan 1-1.5 dərəcə daha isti qış vədə edir. İlk baxışda mülayim havalar xoş görünə bilər, lakin alimlər xəbərdarlıq edir: dağlıq ərazilərə qar əvəzinə yağışın yağması dağlarda daimi qar örtüyünün yaranmasına mane olacaq. Bu isə növbəti ilin yaz və yay aylarında Azərbaycan çaylarında kəskin su qıtlığına və kənd təsərrüfatının iflic olmasına gətirib çıxara bilər.
Regional meteoroloqlar bildirirlər ki, El-Ninonun pik nöqtəsi dekabr və yanvar aylarına təsadüf edəcək. Sentyabrın ilk günlərindən başlayan bu qlobal həyəcan siqnalı Azərbaycanın aidiyyəti qurumlarını və kənd təsərrüfatı sektorunu indidən ciddi tədbirlər görməyə vadar edir. Ölkə əhalisinə və xüsusən də dağətəyi və Xəzəryanı rayonlarda yaşayan sakinlərinə ani hava dəyişikliklərinə, güclü fırtına və daşqın risklərinə karşı diqqətli olmaq tövsiyə edilir. Dünya iqliminin balansı pozulub və görünür, bu payız Qafqaz üçün son dərəcə gərgin və sınaqlarla dolu keçəcək.
Sentyabrın ilk günlərində bəşəriyyəti şok edən ən sərt xəbərdarlıq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibi Antonio Quterreşdən gəldi. Quterreş qlobal iqlim böhranı və sürətlə güclənən El-Nino anomaliyası ilə bağlı planetə açıq "SOS" siqnalı verib.
BMT baş katibi bəyanatında bildirib ki, qlobal istiləşmə və dəhşətli El-Ninonun birləşməsi bəşəriyyəti görünməmiş bir iqlim cəhənnəminə doğru itələyir:
"Planetimiz SOS siqnalı verir! Okeanların temperaturu rekord həddə çataraq tomamən qaynayır. Bu artıq sadəcə iqlim dəyişikliyi deyil, birbaşa iqlim çökməsidir. Əgər dünya ölkələri təcili addımlar atmazsa, El-Ninonun gətirəcəyi kataklizmlər milyonlarla insanın həyatını və qlobal ərzaq təhlükəsizliyini yerlə-yeksan edəcək!"
El-Ninonun pik nöqtəsi dekabr və yanvar aylarına təsadüf edəcək. BMT Baş katibinin SOS çağırışı və sentyabrın ilk günlərindən başlayan bu qlobal həyəcan siqnalı Azərbaycanın aidiyyəti qurumlarını və kənd təsərrüfatı sektorunu indidən ciddi tədbirlər görməyə vadar edir. Ölkə əhalisinə və xüsusən də dağətəyi və Xəzəryanı rayonlarda yaşayan sakinlərinə ani hava dəyişikliklərinə, güclü fırtına və daşqın risklərinə karşı diqqətli olmaq xəbərdarlıq olunmalıdır. Dünya iqliminin balansı pozulub və görünür, bu payız Qafqaz üçün son dərəcə gərgin və sınaqlarla dolu keçəcək...
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
09 Sentyabr 2026
08 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ