“BBC-nin Azərbaycanla bağlı son materialına nəzər salanda adam istər-istəməz düşünür ki, görəsən, söhbət jurnalistikadan gedir, yoxsa çoxdan tanıdığımız siyasi-informasiya kampaniyasının növbəti versiyasından? Çünki Azərbaycanın adı çəkiləndə bəzi Qərb media qurumlarının yaddaşında qəribə bir selektivlik yaranır. “Siyasi məhbuslar” xatırlanır, amma otuz illik işğal unudulur, ayrı-ayrı məhkəmə prosesləri geniş işıqlandırılır, lakin Xocalı yada düşmür, demokratiyadan danışılır, amma bir milyondan çox məcburi köçkünün pozulmuş taleyi sanki bu ölkənin tarixinin bir hissəsi olmayıb. Bu yanaşma nə qədər təkrarlansa da, artıq Azərbaycan cəmiyyətində inandırıcılıq yaratmır”.

Bu fikirləri Musavat.com-a “The Independent”, BBC və “The Guardian” kimi media orqanlarında azərbaycanla bağlı gedən qərəzli yazıları şərh edərkən Milli Məclisin təmsilçisi Elnarə Akimova səsləndirib.

O bildirib ki, burada məsələ tənqiddən qorxmaq deyil:

“Azərbaycan tənqiddən qorxan dövlət kimi özünü aparmır. Əksinə, hər bir dövlət kimi onun da fəaliyyətinə sual verilə, hakimiyyətin qərarları müzakirə oluna, konkret məhkəmə işləri araşdırıla bilər. Amma jurnalistika ilə siyasi ittihamnamə arasında çox ciddi fərq var. Bir ölkənin reallığını yalnız bir tərəfin dedikləri üzərindən təqdim etmək jurnalistikanın mahiyyətinə uyğun gəlmir. Mənbənin iddiasını fakt kimi təqdim etmək, siyasi qiymətləndirməni hüquqi həqiqət səviyyəsinə qaldırmaq isə artıq informasiya obyektivliyinə deyil, əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş mövqeyə xidmət edir. Ən qəribəsi də budur ki, Azərbaycanla bağlı bu tip materiallarda ölkənin tarixindən sanki yalnız son səhifəni oxumaq tələb olunur. Halbuki bu günkü Azərbaycanı anlamaq üçün dünənki Azərbaycanı bilmək lazımdır. Otuz il torpaqları işğalda qalan, şəhərləri və kəndləri yerlə-yeksan edilən, əhalisi doğma yurdlarından didərgin salınan bir xalqın siyasi davranışını həmin tarixi kontekstdən ayırmaq mümkün deyil. 2020-ci il müharibəsi Azərbaycan üçün sadəcə hərbi qarşıdurma deyildi. Bu, illərlə həll olunmayan tarixi ədalətsizliyin aradan qaldırılması idi. Prezident İlham Əliyevin BBC-yə həmin dövrdə verdiyi müsahibədə Qərb mediasının müharibəyə yanaşmasında “qərəzli yanaşma” və “qara təbliğat” olduğunu bildirməsi də məhz bu informasiya mübarizəsinin miqyasını göstərirdi. Gəncənin ballistik raketlərlə vurulmasına, Bərdəyə kasetli bombalarla hücuma və Azərbaycanın mülki əhalisinin öldürülməsinə niyə eyni həssaslığın göstərilmədiyini dövlət başçısının özü sual etmişdi. Bu gün həmin suallar yenə qüvvədədir. Sadəcə indi vəziyyət dəyişib. Azərbaycan artıq 2020-ci ilin Azərbaycanı deyil. Qarabağ məsələsi hərbi-siyasi reallıqla Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində nəticələnib. Azərbaycan regionda öz sözünü deyən, enerji və nəqliyyat layihələrində mühüm rol oynayan, müxtəlif qlobal təşəbbüslərə ev sahibliyi edən dövlətdir”.

Parlamentari onu da diqqətə çatdırıb ki, COP29 kimi möhtəşəm beynəlxalq tədbirin Bakıda keçirilməsi, dünyanın müxtəlif ölkələrindən liderlərin və minlərlə nümayəndənin Azərbaycana gəlməsi ölkəni “təcrid olunmuş və qapalı dövlət” obrazına sığdırmaq cəhdlərinin nə qədər birtərəfli olduğunu göstərdi:

“Mətnin özündə də bu ziddiyyət açıq şəkildə qoyulur. “Qapalı ölkə” adlandırılan Azərbaycana dünya liderləri gəlir, beynəlxalq tədbirlər burada keçirilir və ölkənin beynəlxalq münasibətlər coğrafiyası genişlənir. Azərbaycanın öz həqiqətlərini müdafiə etməsi isə kiminsə xoşuna gəlməyə bilər. Amma bu, Azərbaycanın haqqıdır. Prezident İlham Əliyevin illərdir beynəlxalq platformalarda nümayiş etdirdiyi siyasi xəttin əsas xüsusiyyətlərindən biri də budur. Azərbaycan öz mövqeyini başqasının diktəsi ilə deyil, öz milli maraqları və həqiqətləri əsasında ortaya qoyur. Qarabağ məsələsində də məhz belə oldu. Azərbaycan özünü illərlə başqalarının yazdığı ssenarinin içində görməkdən imtina etdi və nəticədə tarixdə yeni reallıq yaratdı. İndi isə görünür ki, həmin reallıq bəzi dairələri narahat edir. Çünki Azərbaycanın siyasi çəkisi artdıqca, onun haqqında əvvəlki stereotipləri saxlamaq çətinləşir. Belə vəziyyətdə informasiya mübarizəsi ön plana çıxır. Ölkənin hər bir daxili problemi böyüdülür, bütün siyasi mənzərə həmin problemin üzərində qurulur, Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqeyi isə mümkün qədər arxa plana keçirilir. Halbuki bir ölkəni yalnız onun problemləri ilə deyil, həm də keçdiyi yol, üzləşdiyi təhlükələr, qazandığı nəticələr və qarşısında dayanan çağırışlarla birlikdə qiymətləndirmək lazımdır”.

Elnarə Akimova söyləyib ki, “Siyasi məhbus” məsələsində də eyni prinsip işləməlidir:

“Hüquq müdafiə təşkilatının siyahısına düşmək məhkəmənin hökmü deyil. Kiminsə “siyasi məhbus” adlandırılması ayrıca hüquqi araşdırma tələb edən məsələdir. İttihamın mahiyyəti, sübutlar, müdafiə tərəfinin mövqeyi, məhkəmə qərarları və apellyasiya prosesi göstərilmədən böyük rəqəmləri təqdim edib, ardınca bundan siyasi nəticə çıxarmaq obyektiv jurnalistikadan daha çox siyasi interpretasiyaya bənzəyir. Mətnin ən ciddi iradlarından biri də məhz budur. BBC Azərbaycan haqqında yaza bilər, hətta sərt yaza bilər. Buna heç kimin etirazı olmamalıdır. Amma sərtlik obyektivliyin alternativi deyil. Əgər Azərbaycan hakimiyyətinin mövqeyi dəqiq və dolğun təqdim edilmirsə, əgər qarşı tərəfin arqumentləri bilərəkdən kənarda saxlanılırsa, əgər otuz illik işğalın, Xocalının, məcburi köçkünlərin, müharibə illərində Azərbaycanın şəhərlərinə edilən hücumların yaratdığı tarixi-siyasi fon nəzərə alınmırsa, onda ortaya Azərbaycan haqqında tam mənzərə deyil, seçilmiş fraqmentlərdən ibarət portret çıxır. Jurnalistika hakimiyyətə sual verməlidir. Amma jurnalistikanın özünə də sual vermək lazımdır. Niyə Azərbaycan haqqında yazarkən eyni mövzular illərlə təkrar olunur? Nəyə görə Azərbaycanın arqumentləri çox vaxt “rəsmi Bakı belə deyir” cümləsi ilə kənara qoyulur, qarşı tərəfin iddiaları isə fakt kimi təqdim edilir? Nə üçün Azərbaycan beynəlxalq hüquq, ərazi bütövlüyü və təhlükəsizlik məsələlərində öz mövqeyini müdafiə etdikdə bu, avtomatik olaraq “sərtləşmə” kimi təqdim olunur?”

Müsahibimiz deyib ki, Azərbaycan artıq öz taleyini başqalarının yazdığı mətnlərdən oxuyan ölkə deyil:

“Bu gün Azərbaycan öz sözünü özü deyir. Qarabağda yaradılmış yeni reallıq, artan beynəlxalq əlaqələr, enerji və nəqliyyat layihələri, beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etmək imkanları bu ölkənin siyasi çəkisinin dəyişdiyini göstərir. Bu dəyişikliklə barışa bilməyənlər isə informasiya müstəvisində köhnə üsullara əl ata bilərlər. Amma köhnə ssenarilərlə yeni Azərbaycanı izah etmək mümkün deyil. Ona görə də BBC-nin Azərbaycan haqqında hər yeni materialı əvvəlcə bir sadə sualla üz-üzə qalmalıdır: siz Azərbaycanı həqiqətən göstərirsiniz, yoxsa Azərbaycan haqqında görmək istədiyiniz mənzərəni yaradırsınız? Çünki Azərbaycanın da danışmaq haqqı var. Azərbaycanın da sual vermək haqqı var. Və ən əsası, Azərbaycan həqiqətinin yalnız başqalarının yazdığı hissəsini deyil, bütününü dünyaya çatdırmaq haqqına sahibdir. “The Independent”, BBC və “The Guardian” ayrı-ayrı şəxsləri “siyasi məhbus” kimi təqdim edə bilər. Bu, həmin media qurumlarının siyasi və jurnalist mövqeyidir. Lakin beynəlxalq auditoriyaya sırf bu siyasi etiket üzərindən Azərbaycan haqqında hökm çıxarmaq düzgün deyil. Çünki Azərbaycan qanunvericiliyinə görə konkret cinayət işi üzrə təqsirləndirilən şəxsin statusunu media deyil, hüquqi prosedur və məhkəmə müəyyən edir. Əgər şəxs konkret cinayət əməllərində ittiham olunursa, həmin ittihamların mahiyyəti, sübutları, məhkəmə araşdırması və müdafiə tərəfinin mövqeyi də ictimaiyyətə təqdim edilməlidir. “Siyasi məhbus” ifadəsini təkrar-təkrar işlətməklə məhkəmə prosesinin hüquqi mahiyyətini kölgədə qoymaq isə artıq jurnalistikanın deyil, siyasi interpretasiyanın sərhədlərinə yaxınlaşır”.

Qanunverici orqanın nümayəndəsi fikirlərini belə tamamlayıb:

“Bir şəxsin xarici media tərəfindən “siyasi məhbus” adlandırılması onun Azərbaycan qanunvericiliyində konkret cinayət əməlinə görə təqsirləndirilməsi faktını avtomatik olaraq aradan qaldırmır. Eyni zamanda, Azərbaycan dövlətinin mövqeyinin də qarşı tərəfin iddiaları qədər geniş və ciddi şəkildə təqdim olunması beynəlxalq jurnalistikanın obyektivlik prinsipinin tələbidir. Məsələ məhz budur. Xarici media “siyasi məhbus” deyə bilər, amma Azərbaycan cəmiyyətinin haqqı var soruşsun ki, konkret ittiham nədir, hansı sübutlar var, məhkəmə nə qərar verib, müdafiə tərəfi nə deyir? Bu suallar verilmədən yalnız siyasi etiketin önə çıxarılması Azərbaycan dövlətini əvvəlcədən təqsirli tərəf kimi təqdim etmək cəhdinə çevrilir. Azərbaycanın hüquqi sisteminə irad bildirmək olar, məhkəmə qərarlarını tənqid etmək olar, hətta ayrı-ayrı işlərdə beynəlxalq standartlar tələb etmək də mümkündür. Amma bütün bunlar Azərbaycan dövlətinin cinayətlə mübarizə aparmaq, dövlət təhlükəsizliyini qorumaq və qanun qarşısında məsuliyyət tələb etmək suveren hüququnu inkar etmir. Dövlətin legitim təhlükəsizlik maraqlarını avtomatik olaraq “siyasi repressiya” kimi təqdim etmək isə həm hüquqi, həm də siyasi baxımdan birtərəfli yanaşmadır. Əgər söhbət hüquqdan gedirsə, onda hüququn bütün tərəfləri görünməlidir. Əgər söhbət jurnalistikadan gedirsə, onda bütün tərəflər dinlənilməlidir. Yox əgər əvvəlcədən müəyyən edilmiş siyasi hökm verilib, sonra həmin hökmü əsaslandırmaq üçün yalnız uyğun faktlar seçilirsə, bunun adı obyektiv jurnalistika deyil. Azərbaycanın dövlət maraqları, milli təhlükəsizliyi və hüquqi sistemi haqqında hökm vermək heç bir xarici media qurumunun müstəsna səlahiyyəti deyil. Azərbaycan xalqının da öz dövlətini müdafiə etmək, öz məhkəmələrinin qərarlarının hüquqi mahiyyətinin təhrif olunmasına etiraz etmək və ölkəsi haqqında yaradılan birtərəfli informasiya obrazına cavab vermək haqqı var. Bu baxımdan Britaniya mediasının son kampaniyası mətbuat azadlığı deyil. Burada artıq Azərbaycanın suveren hüquqlarının, hüquq sisteminin və beynəlxalq imicinin necə təqdim edildiyi məsələsi dayanır. Azərbaycan dövlətini hədəfə gətirən siyasi narrativlər nə qədər yüksək tribunadan səsləndirilsə də, onlar hüquqi faktların yerini tuta bilməz. Siyasi etiket məhkəmə hökmü deyil. Media başlıq yaza bilər, amma hüquqi həqiqəti sübut etmək üçün başlıq kifayət etmir”.

Cavanşir Abbaslı
Musavat.com