Onlayn ictimai-siyasi qəzet
İnsan qoxusu nə qədər uzağa yayılır? Miflər və real faktlar
Təbiətdə insan qoxusu düşündüyümüzdən daha güclü siqnaldır.
Musavat.com xəbər verir ki, sosial şəbəkələrdə tez-tez yayılan paylaşımlarda bəzi heyvanların insan qoxusunu 10–15 kilometr məsafədən hiss etdiyi iddia olunur. Lakin real elmi araşdırmalar bu rəqəmlərə daha ehtiyatla yanaşmağı tələb edir.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, qoxunun hansı məsafədən hiss olunması ilk növbədə heyvanın növündən yox, ətraf mühit amillərindən asılıdır. Küləyin istiqaməti və sürəti, rütubət, temperatur, relyef, insanın hərəkətdə olub-olmaması, geyim və bədən kimyası qoxunun yayılma məsafəsinə birbaşa təsir göstərir.
İtlər (tazı və digər cinslər)
İtlər Yer üzündə ən güclü qoxu duyumuna malik canlılar sırasında yer alır. Onların burnunda təxminən 300 milyon qoxu reseptoru mövcuddur. Müqayisə üçün, insanda bu rəqəm cəmi 5-6 milyon təşkil edir.
Araşdırmalara görə, adi şəraitdə itlər insan qoxusunu 50–300 metr məsafədən hiss edir, açıq ərazi və əlverişli külək şəraitində bu məsafə 1 kilometrdən bir qədər artıq ola bilər.
Qeyd olunur ki, xüsusi təlim keçmiş itlərin saatlarla insan izi ilə hərəkət edə bilməsi qoxunun uzaqdan hiss olunması deyil, yer səthində qalan izlərin konsentrasiyası ilə bağlıdır.
Qurdlar
Qurdların qoxu duyumu itlərə yaxın olsa da, onlar insan qoxusunu əsasən potensial təhlükə kimi qəbul edirlər və çox vaxt erkən mərhələdə ərazini tərk edirlər.
Elmi müşahidələr göstərir ki, normal şəraitdə qurdlar insan qoxusunu 300–800 metr məsafədən hiss edə bilir, güclü və stabil külək şəraitində bu məsafə nadir hallarda 1-2 kilometrə çata bilər.
Ayılar
Ayılar, xüsusilə boz və qəhvəyi ayılar, insan qoxusuna son dərəcə həssasdır. Bir çox hallarda ayılar qoxunu uzaqdan hiss edərək insanla qarşılaşmadan yayınmağa üstünlük verirlər.
Tədqiqatlara əsasən, orta göstərici 1-3 kilometr aralığındadır, dağlıq ərazilərdə və uyğun hava şəraitində maksimum məsafə 5-7 kilometr ola bilər.
Mütəxəssislər bildirir ki, ictimaiyyətdə tez-tez səslənən 10-15 kilometrlik göstəricilər elmi ədəbiyyatda stabil norma kimi təsdiqlənmir və daha çox müşahidə şişirtmələrinə əsaslanır.
Qütb ayıları – istisna nümunə
Qütb ayıları planetdə ən güclü qoxu duyumuna malik yırtıcılardan sayılır. Onlar buz altında olan suitilərin nəfəs dəliklərini belə uzaq məsafədən hiss edə bilirlər.
Araşdırmalara görə, insan və ya ov qoxusu adətən 5-10 kilometr məsafədən hiss olunur, yalnız ideal və nadir hallarda bu göstərici 10 kilometrdən bir qədər artıq ola bilər. Bu məsafə daimi yox, maksimal hədd hesab olunur.
Köpəkbalığı ilə bağlı yanlış təsəvvürlər
Köpəkbalıqlarının insan qoxusunu kilometrlərlə uzaqdan hiss etməsi barədə iddialar da elmi baxımdan düzgün sayılmır. Bioloqlar bildirir ki, köpəkbalıqları əsasən insan qoxusuna deyil, suda yayılan qan və amin turşularına reaksiya verirlər.
Real göstəricilər belədir, qoxunun hiss edilməsi adətən yüzlərlə metr ilə məhdudlaşır, nadir hallarda bu məsafə 1 kilometrə yaxınlaşa bilər.
5-6 kilometrlik rəqəmlər elmi mənbələrdə təsdiqlənmir.
Mütəxəssislərin yekdil qənaətinə görə, insan qoxusunun 10–15 kilometr məsafədən hiss edilməsi istisnai və çox nadir haldır. Əksər hallarda real məsafələr metrlər və ya bir neçə kilometr səviyyəsində dəyişir. Burada həlledici faktor heyvanın növü deyil, ətraf mühitin xüsusiyyətləridir.
İnsan təbiətdə düşündüyü qədər görünməz deyil və qoxu çox vaxt yırtıcılar üçün ya təhlükə, ya da xəbərdarlıq siqnalı rolunu oynayır.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
06 Iyun 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ