Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Bakı küçələrində skuter kabusu - Gözlənilən faciə Yasamalda baş verdi
Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) Mətbuat Xidməti Yasamal rayonunda bir nəfərin ölümü ilə nəticələnən faciəvi qəza ilə bağlı xəbərdarlığı, Bakı küçələrində hər gün qarşılaşdığımız acı reallığı bir daha gündəmə gətirdi. Paytaxtda mikromobillik vasitələrinin - skuter və velosipedlərin kütləviləşməsi sıxlığa alternativ yaratsa da, hərəkət mədəniyyəti formalaşmadığı üçün bu nəqliyyat vasitələri ciddi təhlükə mənbəyinə çevrilib.
Yerli mətbuatın xəbər lentlərini izlədikdə skuterlərin iştirakı ilə baş verən qəzaların nə qədər vahiməli həddə çatdığını görmək mümkündür. Avqustun 22-də Yasamal rayonu, Tbilisi prospektində 57 yaşlı H.Xəlilov idarə etdiyi skuterdən yıxılaraq ağır xəsarət aldı və həkimlərin səyinə baxmayaraq 10 gün sonra xəstəxanada hayatını itirdi. Bu, kiçik bir ehtiyatsızlığın geri dönüşü olmayan nəticələrini göz önünə sərir.
Lakin təhlükə təkcə sürənlərin özü ilə bitmir. "28 May" metrostansiyası yaxınlığında skuter sürücüsünün səki ilə gedən qadın piyadanı vuraraq hadisə yerindən qaçması, Fəvvarələr Meydanı və Dənizkənarı Bulvar ərazisində azyaşlı uşaqların və yaşlı insanların skuterçilər tərəfindən vurulması artıq adiləşən xəbərlərdəndir. Xüsusilə axşam saatlarında görmə məhdudluğu və sürətin düzgün tənzimlənməməsi piyadalar üçün böyük risk yaradır.
Məsələnin ən narahatedici tərəfi odur ki, problem yalnız xüsusi zolaqların olmaması ilə şərtlənmir. Son zamanlar paytaxtın İstiqlaliyyət, Füzuli, Şəmsi Bədəlbəyli kimi mərkəzi küçələrində və Bulvar ərazisində xüsusi velosiped və skuter zolaqları salınıb. Lakin müşahidələr göstərir ki, hətta bu infrastruktura malik küçələrdə də qaydalara əməl olunmur.
Skuter və velosiped sürənlər ayrılmış zolaq olduğu halda səkilərə çıxaraq piyadaların arasından yüksək sürətlə keçir, hərəkət istiqamətinin əksinə sürür, qırmızı işıqda dayanmadan keçir və piyada keçidlərindən skuterin üstündən enmədən sürətlə adlayırlar. Bir çox halda reveals olunur ki, skuterlər xüsusi zolaqların tən ortasında saxlanılır və ya iki nəfər yan-yana sürərək zolağı tamamilə bloklayır. Bu mənzərə bir daha təsdiq edir ki, problem yalnız yol şəraiti yox, birbaşa sürücülərin intizamsızlığıdır.
Paytaxtda skuter idarəetməsinin xaosa çevrilməsinin bir neçə köklü səbəbi var. Birincisi, istifadəçilərin böyük hissəsi skuterə nəqliyyat vasitəsi kimi deyil, sadəcə əyləncə və "oyuncaq" kimi baxır. İkincisi, mobil tətbiqlər vasitəsilə skuter icarəyə götürmək həddən artıq sadədir — heç bir sürücülük biliyi, yaş məhdudiyyəti və təhlükəsizlik anlayışı olmayan şəxslər anında yola çıxa bilirlər. Unutmaq olmaz ki, azyaşlıların yol şəraitini və məsafəni doğru qiymətləndirmək bacarığı yoxdur və bu məsələdə valideyn səhlənkarlığı böyük rol oynayır.
Digər tərəfdən, skuterlərin avtomobillər kimi fiziki qeydiyyat nişanı (nömrəsi) olmadığı üçün YPX kameraları vasitəsilə qayda pozuntularını fiksə etmək və sürücünü cəzalandırmaq çətindir. Cəzasızlıq mühiti isə məsuliyyətsizliyi daha da artırır.
Skuterlərin ümumi istifadədə olan yollarda yalnız sağ zolaqla hərəkətinə icazə verilir, avtomagistrallara çıxması, bir skuterdə iki nəfərin getməsi, sükanı tutmadan sürülməsi və telefondan istifadə edilməsi qəti qadağandır.
Mövcud vəziyyətdən çıxış üçün DİN-in xəbərdarlıqları ilə yanaşı, qanunvericilik və texniki müstəvidə sərt addımlar atılmalıdır: skuter icarəsi üçün yaş məhdudiyyəti sərtləşdirilməli, tətbiqlər vasitəsilə xüsusilə piyada zonalarında texniki sürət həddi məhdudlaşdırılmalı, cərimə mexanizmi təkmilləşdirilməli və dəbilqə (kaska) istifadəsi məcburi edilməlidir. Əks halda, bu addımdakı kiçik ehtiyatsızlıqlar yeni-yeni faciələrə səbəb olmaqda davam edəcək.
Azərbaycanda skuter idarəetməsində yaşanan problemlər dünyada da bir çox ölkənin keçdiyi oxşar mərhələdir. Lakin bir çox inkişaf etmiş dövlət artıq sərt qanunvericilik tənzimləmələri və ciddi cəza mexanizmləri tətbiq edərək bu xaotik vəziyyətin qarşısını ala bilib. Beynəlxalq təcrübədə mikromobillik vasitələrinin tənzimlənməsi əsasən dörd istiqamətdə aparılır:
Avropanın demək olar ki, bütün ölkələrində (Fransa, Almaniya, İspaniya, İtaliya) skuterlərin səkidə — piyadaların arasında sürülməsi qəti qadağandır. Məsələn, Fransada skuterlə səkiyə çıxan şəxs 135 avro, sürət həddini (25 km/saat) aşanlar isə 1500 avroyadək cərimə olunur. Almaniya bu sahədə en sərt modeli tətbiq edir. Şəxsi və ya icarə skuterindən asılı olmayaraq, hər bir skuterin arxasında kiçik sığorta nişanı (nömrəsi) olmalıdır. Sığortasız skuter idarə etmək sadəcə cərimə deyil, cinayət məsuliyyəti sayılır. İtaliyada da analoji olaraq nömrə nişanı və sığorta məcburidir.
Bir çox ölkədə skuter idarə etmək üçün minimum yaş həddi 14–16 arası müəyyən olunub. Bundan əlavə, icarə tətbiqləri tərəfindən skuterlərin maksimal sürəti mərkəzi sistemlə 20–25 km/saat həddində, piyada zonalarında isə avtomatik olaraq 6 km/saat həddində məhdudlaşdırılır.
Qaydaların pozulmasının qarşısını almaq mümkün olmadıqda ölkələr daha kəskin tədbirlərə el atır. Məsələn, Paris şəhərində keçirilən referendumdan sonra 2023-cü ildən etibarən küçələrdə icarəyə verilən (şirkətlərə aid) skuterlərin istifadəsi tamamilə qadağan edilib.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, yalnız maarifləndirmə və çağırışlar nəticə vermir. Aydın hüquqi çərçivə, sığorta və nömrə tələbi, eləcə də kütləvi cərimə mexanizmi olmadan skuterlərin yaratdığı təhlükəsizlik böhranını həll etmək mümkün deyil.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
05 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ