Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Marketlərdə balıq biabırçılığı- dəniz balığı niyə bahadır?
Son zamanlar Azərbaycanın iri marketlər şəbəkələrində, ixtisaslaşmış balıq mağazalarında və paytaxt restoranlarında Türkiyədən idxal olunan "Çipura" (Dorado) və "Levrek" (dəniz levreyi) kimi balıqların qiyməti kəskin artaraq sözün əsl mənasında od tutub yanır.
Dörd tərəfi dənizlərlə - Aralıq, Egey, Mərmərə və Qara dənizlə əhatə olunmuş qardaş ölkədən gətirilən bu məhsulların Azərbaycandakı piştaxtalarda göz deşən qiymətə təklif edilməsi haqlı olaraq alıcıların narazılığına və təəccübünə səbəb olur. Bir çox istehlakçı haqlı olaraq sual verir ki, dənizlərlə əhatə olunmuş ölkənin balığı niyə bu qədər baha olmalıdır? Lakin bu bahaçılığın kökündə təkcə yerli tacirlərin qoyduğu əlavə, gömrük rüsumları və ya daşınma xərcləri deyil, birbaşa Türkiyə daxilindəki mürəkkəb iqtisadi, logistik və bioloji amillər dayanır.
Musavat.com Türkiyədən gələn balıqların baha olmasının əsas pərdəarxası səbəblərini araşdırıb.
Azərbaycana gətirilən və marketlərin dondurucu piştaxtalarını bəzəyən balıqların böyük əksəriyyəti təbii yolla dənizdən tutulanlar deyil. "Levrek" və "Çipura"nın 90 faizindən çoxu Egey və Aralıq dənizindəki süni dəniz fermalarında (akvakultura) yetişdirilir. Türkiyə bu balıqların dünyada ən böyük ixracatçılarından biridir və hər il Avropa İttifaqı ölkələrinə, ABŞ-a və Yaxın Şərqə tonlarla məhsul satır. Süni fermalarda balıqların bəslənməsi üçün istifadə olunan xüsusi yemlər, vitaminlər və texniki avadanlıqlar xaricdən valyuta ilə gətirilir. İxracatçı fermerlər məhsullarını Avropa bazarına avro və dollarla satdıqları üçün Azərbaycana daxil olan balıqların ilkin satınalma qiyməti də birbaşa valyutaya bağlanır. Türkiyədə inflyasiya və daxili xərclər artdıqca, fermaların maya dəyəri yüksəlir və bu da avtomatik olaraq balıq yemək həvəsində olan Azərbaycan alıcısının cibinə təsir edir.
İstehlakçılar arasında ən böyük yanlış təsəvvürlərdən biri "dəniz varsa, balıq da çox olmalıdır" düşüncəsidir. Biologiya elmi isə tam əksini deyir. Aralıq və Egey dənizlərinin suları çox isti və yüksək duzluluq dərəcəsinə malik olduğu üçün bioloji baxımdan zəif, yəni oliqotrof sular sayılır. Bu dənizlərin suyunun şəffaf və gözəl görünməsinin əsas səbəbi də məhz orada planktonların - balıqların əsas yeminin az olmasıdır. Böyük sənaye miqyasında təbii balıq sürüləri bu sulara daxil olmur. Qara dəniz isə bioloji baxımdan daha zəngin olsa da, burada əsasən hamsi, istavrida və kilkə kimi kiçik balıqlar üstünlük təşkil edir. Nəticədə dənizlərdə iri balıq növlərinin təbii ovlanması məhdud qalır, bazar isə tamamilə baha başa gələn fermalardan asılı vəziyyətə düşür. Sənaye balıqçılığı və dəniz fermalarının saxlanılması yüksək enerji tələb edən prosesdir. Böyük balıqçı gəmilərinin və yemləmə katerlərinin dənizə çıxması üçün tonlarla dizel yanacağı sərf olunur. Türkiyədə yanacağın və texniki xidmətin baha olması ilkin məhsulun qiymətini qaldırır. Məsələ bununla da bitmir. Balıq tez xarab olan məhsul olduğu üçün Türkiyənin Egey sahələrindən Azərbaycan marketlərinə qədər minlərlə kilometr məsafəni xüsusi refrijeratorlu (soyuq saxlayan) yük maşınlarında qət etməlidir. Bütün yol boyu "soyuq zəncir" rejiminin pozulmaması üçün fasiləsiz işləyən soyuducu sistemlər əlavə yanacaq sarfiyyatı və yüksək logistika xərci deməkdir.
Türkiyənin özündə belə balıq gündəlik qida deyil, daha çox elit istirahət atributudur. Qardaş ölkə mətbəxində əsas yeri ət, toyuq və xəmir xörəkləri tutur. Orta gəlirli türkiyəli balığı əsasən mövsümdə istehlak edir. Tələb kütləvi olmadığından, balıq satıcıları və dəniz kənarındakı restoranlar gəlirliliyi qorumaq üçün satış marjasını maksimum yüksək tuturlar. Bu "elit" qiymət siyasəti ixrac bazarlarına da yansıyır. İxracatçı şirkətlər Azərbaycana məhsul göndərərkən potensial riskləri, gömrük bəyannamələrini və tələbin mövsümi tərəddüdlərini də son qiymətin üzərinə əlavə edirlər.
Türkiyədən gətirilən süni yetişdirilmiş "Levrek" və "Çipura" kimi balıqların qiyməti dənizlərin təbii resurslarından daha çox, qlobal valyuta kurslarına, yem qiymətlərinə və transit logistikasına bağlıdır. Bu səbəbdən həmin balıqların qiymətində kəskin ucuzlaşma gözlənilmir. İstehlakçılara isə daha sərfəli alternatvlərdən istifadə etmək qalır. Xüsusilə sentyabr-aprel aylarında ov mövsümünün açılması ilə Xəzər dənizinin yerli balıqlarına, yaxud Türkiyədən mövsümi olaraq gətirilən və təbii yolla tutulan kiçik dəniz balıqlarına (hamsi, istavrida) üstünlük vermək həm sağlamlıq, həm də büdcə baxımından daha effektiv seçimdir.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
11 Sentyabr 2026
10 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ