Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Konqres Trampın İran savaşına “dayan” dedi – Prezident əməl etməsə, nə baş verəcək?
ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatası prezident Donald Trampın Konqresin icazəsi olmadan İrana qarşı hərbi əməliyyatları davam etdirməsinə qarşı çıxıb. Qətnamə 220 lehinə, 204 əleyhinə səslə qəbul edilib. Bütün demokratlarla yanaşı, yeddi respublikaçı da sənədi dəstəkləyib.
Musavat.com xəbər verir ki, bu, Nümayəndələr Palatasının Trampın İran siyasətini məhdudlaşdırmaq məqsədilə qəbul etdiyi üçüncü müharibə səlahiyyətləri qətnaməsidir. Lakin qərar ciddi siyasi xəbərdarlıq sayılsa da, Trampı dərhal dayandıran hüquqi əmr deyil.
Konqres niyə müharibənin dayandırılmasını istəyir?
Birinci səbəb konstitusion səlahiyyət mübahisəsidir. ABŞ Konstitusiyasına görə, müharibə elan etmək və uzunmüddətli hərbi əməliyyatlara icazə vermək Konqresin səlahiyyətidir. Prezident Silahlı Qüvvələrin ali baş komandanı kimi təcili təhlükə zamanı ordudan məhdud şəkildə istifadə edə bilər.
1973-cü il Müharibə Səlahiyyətləri Qanununa əsasən, Konqres ayrıca icazə verməzsə, hərbi əməliyyatlar 60 gündən sonra dayandırılmalı, qoşunların çıxarılması üçün isə ən çoxu əlavə 30 gün verilməlidir.
ABŞ-nin İranla müharibəsi fevralın 28-də başlayıb və yeddi aya yaxındır davam edir. Buna baxmayaraq, Konqres Trampa İran ərazisində uzunmüddətli müharibə aparmaq üçün ayrıca səlahiyyət verməyib.
Qətnamənin müəllifi, İraq müharibəsinin veteranı, demokrat konqresmen Set Molton bildirib ki, Konqres Konstitusiyanın ona verdiyi səlahiyyəti geri almalı və Ağ Evin qarşısında siyasi itaət mövqeyindən çıxmalıdır.
Müharibənin 38 milyard dollarlıq hesabı
Konqresin mövqeyini sərtləşdirən digər səbəb müharibənin ağır maliyyə və iqtisadi nəticələridir.
Konqresin Büdcə İdarəsinin hesablamasına görə, avqustun 1-dək İranla müharibə ABŞ-yə 38 milyard dollardan çox vəsaitə başa gəlib. Döyüşlərin intensivliyindən asılı olaraq hər ay əlavə 2–3 milyard dollar xərclənir.
İranın cavab zərbələri Küveyt, Bəhreyn, Qətər, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, Oman və İordaniyadakı ABŞ hərbi obyektlərinə ziyan vurub. Müharibə başlayandan 18 amerikalı hərbçinin öldüyü bildirilir.
İran raketləri və PUA-larının qarşısını almaq üçün böyük həcmdə “Patriot”, THAAD və dəniz bazalı müdafiə raketlərindən istifadə olunub. Hesablamalara görə, həmin ehtiyatların əvvəlki səviyyəyə qaytarılması, istehsal artırılsa belə, azı beş il çəkə bilər. Konqres üzvləri bunun ABŞ-ni Çinlə mümkün Tayvan qarşıdurmasında zəiflədəcəyindən ehtiyatlanırlar.
Hörmüz böhranı amerikalının cibinə girdi
Hörmüz boğazında gəmiçiliyin pozulması neft və benzin qiymətlərini yüksəldib. Müharibədən əvvəl 64 dollar ətrafında olan “Brent” markalı neftin bir bareli müəyyən dövrdə 103 dollara qədər bahalaşıb.
Konqresin Büdcə İdarəsi müharibənin 2027-ci ilin əvvəlinədək ABŞ-də inflyasiyanı proqnozlaşdırılandan 0,5 faiz bəndi yüksək saxlaya biləcəyini bildirir.
Tramp isə seçki kampaniyasında ABŞ-ni yeni və uzunmüddətli xarici müharibələrə cəlb etməyəcəyini vəd etmişdi. İyulda keçirilən AP-NORC sorğusuna əsasən, amerikalıların əksəriyyəti İran müharibəsinin çəkilən xərclərə və verilən itkilərə dəymədiyini düşünür.
Əvvəlki səsvermələrdə müharibənin dayandırılmasını dörd respublikaçı dəstəkləmişdisə, son səsvermədə onların sayı yeddiyə yüksəlib. Bu, hələ partiyadaxili üsyan deyil, amma respublikaçı düşərgədə çatın böyüdüyünü göstərir.
Trampın tərəfdarları isə İranın ABŞ və onun Yaxın Şərqdəki müttəfiqləri üçün davamlı təhlükə yaratdığını bildirirlər. Onların fikrincə, Amerika qüvvələrinin geri çəkilməsi Tehranın hərbi imkanlarını bərpa etməsinə şərait yarada bilər.
Qətnamə Trampı dayandırırmı?
Xeyr. Sənədi yalnız Nümayəndələr Palatası qəbul edib. Onun prezident üçün məcburi qüvvəyə çevrilməsi üçün Senat da eyni məzmunlu qətnaməni qəbul etməli və sənəd Trampın imzasına göndərilməlidir.
Trampın qətnaməyə veto qoyacağı gözlənilir. Prezident vetosunu aşmaq üçün həm Nümayəndələr Palatasında, həm də Senatda üçdəiki səs çoxluğu lazımdır. Nümayəndələr Palatasındakı 220–204 nəticəsi vetonu aşmaq üçün tələb olunan təxminən 290 səsin olmadığını göstərir.
Buna görə qətnamə hələlik hüquqi əmr deyil, Konqresin rəsmi siyasi xəbərdarlığıdır.
Tramp qərara məhəl qoymasa, nə baş verə bilər?
Hazırkı mərhələdə Tramp hərbi əməliyyatları davam etdirsə, ona qarşı avtomatik hüquqi sanksiya tətbiq olunmayacaq. ABŞ ordusu da yalnız Nümayəndələr Palatasının qərarına əsasən əməliyyatları dayandırmayacaq.
Lakin Konqres Ağ Evə qarşı daha təsirli addımlar ata bilər.
Ən güclü vasitə maliyyələşdirməni dayandırmaqdır. Ağ Ev İran müharibəsi və əlaqəli proqramlar üçün 87,6 milyard dollarlıq əlavə vəsait istəyib. Konqres bu vəsaiti bloklasa və ya hərbi büdcəyə məhdudiyyət qoysa, Trampın müharibəni eyni intensivliklə davam etdirməsi çətinləşər.
Konqres üzvləri administrasiyanı Müharibə Səlahiyyətləri Qanununu pozmaqda ittiham edərək məhkəməyə də müraciət edə bilərlər. Lakin ABŞ məhkəmələri prezidentlə Konqres arasındakı hərbi səlahiyyət mübahisələrinə müdaxilə etməkdən çox vaxt yayınır.
Respublikaçı konqresmen Tomas Massi artıq müdafiə naziri Pit Heqsetə qarşı impiçment maddələri təqdim edib. O, naziri Konqresin icazəsi olmadan İrana qarşı hərbi əməliyyatlar aparmaqda və səlahiyyətlərindən sui-istifadədə günahlandırır. Təşəbbüsün qəbul olunacağı gözlənilməsə də, müharibə uzandıqca həm Heqsetə, həm də Trampa qarşı siyasi təzyiq arta bilər. Reuters-in məlumatı
Tramp üçün ən real təhlükə isə 3 noyabr aralıq seçkiləridir. Respublikaçılar Konqresə nəzarəti itirsələr, demokratlar müharibənin maliyyəsini məhdudlaşdıra, Ağ Ev rəsmilərini dinləmələrə çağıra, istintaqları genişləndirə və yeni impiçment təşəbbüsləri irəli sürə bilərlər.
Beləliklə, Nümayəndələr Palatasının qərarı İranla hərbi əməliyyatları dərhal dayandırmır. Tramp müharibəni davam etdirə bilər. Ancaq müharibə uzandıqca Ağ Evin hərbi imkanlarından daha çox onun Konqresdəki siyasi dayaqları tükənir.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
15 Oktyabr 2026
14 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ