Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Kanada ABŞ-a enerji müharibəsi elan etdi: Azərbaycan nə qazanacaq, nə itirəcək?
Kanada ABŞ-dan neft asılılığını azaltmaq üçün ciddi addım atıb. Baş nazir Mark Karni Alberta neftini Sakit okean sahilinə çıxaracaq “Pacific Link” layihəsini milli maraq layihəsi elan edib. Kəmərlə gündə 1 milyon barrel neft nəqli planlaşdırılır. Məqsəd Kanada neftinə Asiyada yeni bazarlar tapmaq və ABŞ bazarından asılılığı azaltmaqdır.
Musavat.com-a görə bu, Vaşinqton üçün xoş xəbər deyil.
2025-ci ildə Kanada gündə 4,3 milyon barrel xam neft ixrac edib. Bunun 90,1 faizi ABŞ-a göndərilib. Başqa sözlə, Kanada neft sənayesinin taleyi böyük ölçüdə Amerika bazarından asılıdır. İndi Ottava bu asılılığı azaltmağa çalışır.
Məsələ ABŞ-ın sabah neftsiz qalacağı deyil. ABŞ özü dünyanın ən böyük neft istehsalçılarındandır. Əsas dəyişiklik odur ki, Kanada neftini yalnız ABŞ-a satmaq məcburiyyətində qalmayacaq. Alberta nefti Sakit okeana çıxarıla, oradan Çin, Hindistan və digər Asiya bazarlarına daşına bilər.
Bu isə Kanadanın danışıqlardakı mövqeyini dəyişəcək. Bu gün amerikalı alıcı qarşısında alternativi məhdud olan Kanada istehsalçısının sabah Asiya bazarlarına da çıxışı ola bilər. Enerji siyasətində alternativ alıcı təkcə kommersiya üstünlüyü deyil, həm də siyasi manevr imkanıdır.
Kanadanın 2025-ci ildə ABŞ-dan kənara xam neft ixracını artırması bu istiqamətdə dəyişikliklərin artıq başladığını göstərir.
Bəs Kanadada qəbul edilən qərar Azərbaycana necə təsir edə bilər?
Kanadanın gündə 1 milyon barrel nefti Asiya bazarlarına çıxarması qlobal neft balansına təsir göstərə bilər. Əlavə həcm digər böyük istehsalçıların hasilat azalması ilə kompensasiya olunmasa, bazarda təklif artacaq. Tələb dəyişmədiyi halda təklifin çoxalması isə qiymətlərə təzyiq yarada bilər. Azərbaycan üçün mümkün risk də buradan başlayır.
Azərbaycan Kanada neftini almır, amma Kanada neftinin bazarda yaratdığı qiymət dəyişikliklərindən təsirlənə bilər. “Brent” markalı neftin qiyməti aşağı düşərsə, Azərbaycanın neft ixracından əldə etdiyi gəlirlər azala bilər. Bunun ardınca Dövlət Neft Fondunun daxilolmaları, büdcə gəlirləri və ölkəyə valyuta axını da təzyiq altına düşə bilər.
Kanada neftinin əsas hədəfi Asiya bazarlarıdır. Bu, zəncirvari dəyişikliklərə də səbəb ola bilər. Kanada Asiyada əlavə bazar payı əldə edərsə, Yaxın Şərq istehsalçıları öz neftlərini başqa istiqamətlərə yönəltməyə çalışa bilərlər. Nəticədə Avropa və Aralıq dənizi bazarlarında rəqabət arta bilər.
Azərbaycanın “Azeri Light” neftinin Kanada nefti ilə birbaşa rəqabəti isə məhduddur. “Azeri Light” yüngül və azkükürdlü neftdir. Kanadanın əsas neft növlərindən olan WCS isə ağır və kükürdlüdür. Buna görə Kanada nefti “Azeri Light”ı birbaşa əvəz edə bilməz.
Risk müxtəlif neft növlərinin birbaşa rəqabətindən daha çox, bazarda artan ümumi təklifin qiymətlərə və emal marjalarına təsiri ilə bağlıdır.
Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəmərinə təsir olacaqmı?
Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəmərinin rəqabət mövqeyini “Pacific Link” layihəsinin özü deyil, Avropa bazarındakı ümumi neft balansı müəyyən edəcək. Yaxın Şərq neftinin bir hissəsi Asiyadan Avropaya yönələrsə, BTC ilə Aralıq dənizi bazarlarına çıxan Azərbaycan nefti daha sərt rəqabətlə üzləşə bilər.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın üstünlükləri də var. “Azeri Light” keyfiyyət göstəricilərinə görə rəqabətədavamlı neft sayılır. Bu xüsusiyyət Azərbaycan neftinin müxtəlif bazarlarda mövqeyini gücləndirə bilər.
Məsələnin başqa bir tərəfi də Avropanın enerji təchizatını şaxələndirmək cəhdləridir. Bu proses Azərbaycan üçün neftdən daha çox qaz sahəsində imkanlar yarada bilər. Azərbaycan qazını Avropaya daşıyan Cənub Qaz Dəhlizi və nefti Aralıq dənizi bazarlarına çıxaran Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri ölkənin enerji xəritəsində mühüm alternativ marşrutlardır.
Avropa üçün məsələ artıq yalnız “kim daha ucuz neft satır?” sualından ibarət deyil. Enerji təchizatının sabitliyi, təhlükəsizliyi və alternativ marşrutların mövcudluğu da getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır. Azərbaycanın üstünlüyü məhz bu amillərlə bağlıdır.
“Pacific Link” layihəsi Azərbaycan üçün nə avtomatik təhlükədir, nə də hazır fürsət. Kanada və digər istehsalçılar qlobal bazara daha çox neft çıxararsa, “Brent”in qiyməti təzyiq altına düşə və Azərbaycanın neft gəlirləri azala bilər. Yaxın Şərq neftinin istiqaməti dəyişərsə, Azərbaycan neftinin Aralıq dənizi bazarındakı rəqabəti də sərtləşə bilər.
Eyni zamanda, Avropanın enerji təchizatını şaxələndirmək siyasəti Azərbaycanın həm qaz, həm də neft ixracı infrastrukturunun strateji əhəmiyyətini artıra bilər.
Kanada ABŞ-a neft satmaqdan imtina etmir; Vaşinqtonun yeganə böyük alıcı olmaq üstünlüyünü azaltmağa çalışır. “Pacific Link” layihəsinin mahiyyəti də budur. Bu prosesin Azərbaycana təsiri isə daha çox Vaşinqtonla Ottava arasındakı siyasi münasibətlərdə deyil, “Brent”in qiymətində və Avropa bazarındakı rəqabətdə görünəcək.
E. Məmmədəliyev
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
15 Oktyabr 2026
14 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ