Onlayn ictimai-siyasi qəzet
ABŞ İranla mümkün nüvə sazişinə hazırlaşır - Gizli danışıqlar aşkara çıxdı
ABŞ administrasiyası İranla mümkün nüvə razılaşmasının əldə olunacağı təqdirdə onun texniki icrasını təmin etmək üçün hazırlıqlara başlayıb.
Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə “Axios” nəşrinin yaydığı məlumat Vaşinqtonun Tehranla danışıqlara nə qədər ciddi yanaşdığını göstərən ən mühüm siqnallardan biri hesab olunur. Məlumata görə, ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Ağ Evin yüksək vəzifəli müşaviri Cared Kuşner Tennessi ştatındakı məşhur Ouk-Ric Milli Laboratoriyasına səfər edərək nüvə sahəsi üzrə aparıcı mütəxəssislərlə məsləhətləşmələr aparıblar. Həmin laboratoriya ABŞ-ın nüvə proqramının tarixi mərkəzlərindən biri hesab edilir və İkinci Dünya müharibəsi dövründə həyata keçirilən Manhetten Layihəsində mühüm rol oynayıb. Mənbələrin bildirdiyinə görə, ABŞ administrasiyası İranla ilkin anlaşma memorandumunun imzalanmasını real ssenari kimi nəzərdən keçirir. Belə bir sənəd tərəflər arasında gərginliyin azaldılması, hərbi qarşıdurma riskinin minimuma endirilməsi və İranın nüvə proqramı ilə bağlı daha geniş danışıqların başlanması üçün hüquqi-siyasi baza yarada bilər. Bu məqsədlə artıq uranın zənginləşdirilməsi, sentrifuqa texnologiyaları, nüvə materiallarının monitorinqi və beynəlxalq yoxlama mexanizmləri üzrə təxminən 100 nəfərlik ekspert qrupu formalaşdırılıb. Amerikalı rəsmilərdən birinin “Axios”-a verdiyi açıqlama diqqət çəkir:
“Bu görüş razılaşmanın mütləq əldə olunacağı anlamına gəlmir. Lakin o göstərir ki, danışıqlar çox ciddi mərhələyə daxil olub və uğurlu nəticə əldə etmək üçün real imkanlar mövcuddur”.
Donald Trampın Ağ Evə qayıdışından sonra İran məsələsi yenidən ABŞ xarici siyasətinin əsas gündəmlərindən birinə çevrilib. Trampın ilk prezidentlik dövründə Vaşinqton 2015-ci ildə imzalanmış Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxmış, ardınca İrana qarşı sərt sanksiyalar tətbiq etmişdi.
Həmin qərardan sonra İran da öz növbəsində nüvə fəaliyyətini genişləndirmiş, uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdı. Son illərdə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin hesabatları göstərirdi ki, Tehran silah istehsalı üçün tələb olunan həddə yaxın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları toplayıb. Məhz buna görə də hazırkı danışıqlar yalnız siyasi deyil, həm də yüksək texniki xarakter daşıyır. İstənilən sazişin həyata keçirilməsi üçün yüzlərlə sentrifuqanın taleyi, zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının gələcəyi və beynəlxalq monitorinq mexanizmlərinin qurulması kimi mürəkkəb məsələlərin həlli tələb olunur.
Vaşinqtonun bu hazırlıqları regionda artan risklər fonunda baş verir. Son aylarda İranla İsrail arasında qarşılıqlı ittihamlar və hərbi ritorika yenidən güclənib. ABŞ administrasiyası hesab edir ki, nüvə proqramı ətrafında nəzarətli razılaşma əldə olunmasa, region yeni təhlükəli eskalasiya mərhələsinə daxil ola bilər.
Ekspertlərin fikrincə, mümkün memorandum tərəflər arasında etimadın bərpasına xidmət etsə də, yekun sazişə gedən yol hələ də çətin olaraq qalır. İran sanksiyaların ləğvini tələb edir, ABŞ isə nüvə fəaliyyətinə ciddi məhdudiyyətlər və geniş beynəlxalq nəzarət mexanizmlərində israr edir.
Bununla belə, Ouk-Ricdə keçirilən məsləhətləşmələr göstərir ki, Vaşinqton danışıqların özünə deyil, mümkün razılaşmanın praktik həyata keçirilməsi mərhələsinə də hazırlaşmağa başlayıb. Bu isə ABŞ və İran arasında illərdir davam edən nüvə qarşıdurmasının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərən ən mühüm siqnallardan biri hesab edilə bilər.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
06 Iyun 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ