Onlayn ictimai-siyasi qəzet
“Qarnım ağrıyır” – Hitler hücumdan əvvəl nə baş verəcəyini hiss etmişdi
İkinci Dünya müharibəsinin Şərq cəbhəsində həlledici hadisələrdən biri olan Kursk döyüşünün başa çatmasından 83 il ötür. 1943-cü il iyulun 5-dən avqustun 23-dək davam edən nəhəng qarşıdurma Almaniya ordusunun böyük məğlubiyyəti ilə nəticələndi.
Musavat.com xəbər verir ki, Kursk əməliyyatı ərəfəsində Almaniyanın ali hərbi rəhbərliyində ciddi fikir ayrılıqları hökm sürürdü.
Almaniyanın məşhur tank generalı Haynts Quderianla “Mərkəz” Ordu Qrupunun komandanı Günter fon Kluge arasındakı münasibətlər açıq düşmənçilik həddinə çatmışdı. Onlar, demək olar ki, bir-biri ilə danışmırdılar. 1943-cü ilin mayında Kluge hətta Hitlerə müraciət edərək Quderianı duelə çağırmaq üçün icazə istəmişdi.
İki general Kursk əməliyyatı məsələsində də qarşı-qarşıya idi. Kluge “Sitadel” adlandırılan hücum əməliyyatının tərəfdarı idi. Quderian isə belə bir hücumun keçirilməsinə qəti şəkildə qarşı çıxırdı.
Hitler öz adyutantı Rudolf Şmundt vasitəsilə cəbhədəki komandirlərin fikirlərini öyrənməyə çalışırdı. Komandirlərin əksəriyyəti əməliyyatı dəstəkləsə də, general Valter Model uğura ciddi şübhə ilə yanaşırdı.
Model bildirirdi ki, hava kəşfiyyatının məlumatları və patrulların hesabatları sovet qoşunlarının almanların harada və nə vaxt hücum edəcəyini bildiyini göstərir. Qırmızı Ordu hücumu qarşılamaq üçün güclü müdafiə xətləri, mina sahələri və tank əleyhinə mövqelər hazırlayırdı.
Əməliyyatın tərəfdarları isə hesab edirdilər ki, sovet qoşunlarının Kursk çıxıntısında böyük döyüşə hazırlaşması həmin ərazinin strateji əhəmiyyətini təsdiqləyir. Onların planına görə, burada Qırmızı Ordunun böyük tank qüvvələrini döyüşə cəlb edib məhv etmək mümkün olacaqdı.
Hitler yeni “Pantera” tanklarına böyük ümid bəsləyirdi. O, yeni zirehli texnikanın cəbhəyə çatmasını gözlədiyindən əməliyyatın başlanması dəfələrlə təxirə salındı. Lakin fürerin özünün də nəticə ilə bağlı ciddi tərəddüdləri vardı. Quderianın xatirələrinə görə, Hitler görüşlərin birində Kursk hücumunu düşünəndə “qarnının ağrıdığını” etiraf etmişdi.
Almaniya gözlədikcə Qırmızı Ordu müdafiəsini daha da gücləndirirdi. Alman kəşfiyyatı da qarşı tərəfin geniş istehkam işləri apardığını görürdü. Hücumun gecikməsi sovet qoşunlarına Kursk çıxıntısında müdafiə sistemini daha da dərinləşdirmək üçün əlavə vaxt verdi.
1943-cü il iyulun 5-də səhər Almaniya ordusu “Sitadel” əməliyyatına başladı. Kursk çıxıntısına şimaldan Modelin 9-cu ordusu, cənubdan isə 4-cü tank ordusu və “Kempf” ordu qrupu hücum edirdi. Almaniya Kursk istiqamətində təxminən 2 min tank və özüyeriyən artilleriya qurğusundan ibarət nəhəng zirehli qüvvə toplamışdı.
Tanklar mövqelərindən çıxaraq Kursk istiqamətində irəliləməyə başladılar. Lakin onları sürətli irəliləyiş deyil, əvvəlcədən hazırlanmış müdafiə xətləri, mina sahələri, tank əleyhinə maneələr və güclü artilleriya atəşi gözləyirdi.
“Tiqr” tanklarından birinin radisti sonradan həmin anları təsvir edərkən onların ətrafında rus artilleriyasının atəşindən torpağın havaya qalxdığını yazırdı. Sovet artilleriyası əvvəlki həftələrdə mövqelərini mümkün qədər gizli saxlamışdı. Alman hücumu başlayanda isə cəbhənin müxtəlif sahələrində ağır artilleriya döyüşü başladı.
Almaniyanın ən müasir silahları da Kurska gətirilmişdi. Burada “Tiqr” ağır tankları, yeni “Pantera”lar və “Ferdinand” tank məhv edən qurğuları döyüşə atılmışdı. Lakin yeni texnika almanların gözlədiyi həlledici üstünlüyü təmin edə bilmədi. Xüsusilə ilk “Pantera”ların texniki problemləri də hücumun gedişinə təsir göstərirdi.
Sonrakı günlər Kursk ətrafını İkinci Dünya müharibəsinin ən böyük zirehli qarşıdurmalarından birinin meydanına çevirdi. Almaniyanın sovet qüvvələrini Kursk çıxıntısında mühasirəyə alaraq məhv etmək planı həyata keçmədi.
İyulun 12-də Qırmızı Ordu Oryol istiqamətində “Kutuzov” əks-hücum əməliyyatına başladı. Almaniyanın “Sitadel” əməliyyatı dayandırıldı və strateji vəziyyət sürətlə dəyişməyə başladı.
Avqustun 5-də Oryol, daha sonra Belqorod sovet qoşunlarının nəzarətinə keçdi. Avqustun 23-də Xarkovun geri alınması ilə Kursk döyüşünün əsas mərhələsi başa çatdı.
Kursk döyüşünün nəticəsi Şərq cəbhəsində müharibənin sonrakı gedişinə ciddi təsir göstərdi. Almaniya böyük strateji hücumla Qırmızı Ordunu zəiflətmək planını həyata keçirə bilmədi. Bundan sonra strateji təşəbbüs qəti şəkildə sovet qoşunlarının tərəfinə keçdi və Vermaxt Şərq cəbhəsində getdikcə daha çox müdafiə olunmağa məcbur qaldı.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
25 Avqust 2026
01:06 Qonşu ölkədə məktəbli forması məcburiləşir – tam dəstin qiyməti bəlli oldu, imtina edənləri...
24 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ