Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Qaqauziyada partlayışa aparan qərar - türk muxtariyyəti qarışa bilər
1994-cü il razılaşması təhlükə qarşısında
Moldovada Qaqauziya muxtariyyətinin gələcəyi ilə bağlı yeni siyasi gərginlik yaranıb.
Musavat.com "Nezavisimaya qazet"ya istinadən xəbər verir ki, ölkə parlamentində Qaqauziyada seçkilərin keçirilməsi qaydalarının dəyişdirilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsi ilk oxunuşda müzakirə edilib.
Təklifə əsasən, Qaqauziya Xalq Məclisi 80 gün ərzində başqanın seçkilərinin tarixini müəyyən etməsə, bu səlahiyyət seçimə 75 gün qalmış Moldova Mərkəzi Seçki Komissiyasına veriləcək.
Məsələ xüsusilə ona görə diqqət çəkir ki, bazar ertəsi Qaqauziya Xalq Məclisi başqan vəzifəsinin vakant olduğunu rəsmən tanıyıb, lakin yeni seçkinin tarixini müəyyən etməyib. Deputatlar seçkinin təyin olunması məsələsində tələsməməyə və Moldova parlamentində Seçki Məcəlləsinə ediləcək dəyişikliklərin müzakirəsini gözləməyə qərar veriblər. Bununla belə, yeni başqanın seçilməsi üçün namizədlərin və seçki tarixinin Kişinyovla razılaşdırılması məsələsi də gündəmdədir.
Qaqauziya muxtariyyəti 1994-cü ildə yaradılıb. Həmin dövrdə bu model Moldovanı vətəndaş müharibəsi təhlükəsindən çıxaran siyasi kompromis kimi qiymətləndirilirdi. Uzun illər ərzində muxtariyyət öz rəhbərini seçir, başqan isə Moldova hökumətinin tərkibinə daxil olurdu. Lakin 2020-ci ildə Maya Sandunun prezident seçilməsindən sonra Kişinyovla Komrat arasındakı münasibətlər kəskin dəyişib.
Keçmiş başqan İrina Vlah hökumətin tərkibindən çıxarılıb, onun ardınca seçilən Yevgeniya Qutsul isə həbs olunub. Bir ildən artıq müddətdə xalq tərəfindən seçilmiş başqan həbsdə qalsa da, onun statusu saxlanılıb. Hazırda isə vəzifənin vakant elan edilməsi yeni seçki məsələsini gündəmə gətirib.
Moldova parlamentinin keçmiş deputatı Fyodor Qaqauz bildirib ki, başqan postuna artıq təxminən on nəfər namizədliklə maraqlanır. O özü də seçkidə iştirak etmək niyyətini açıqlayıb və regionda “Qaqauz xalqının səsi” adlı informasiya kampaniyasına başladığını bildirib.
Fyodor Qaqauz hesab edir ki, son illərdə Qaqauziyanın səlahiyyətləri ardıcıl şəkildə azaldılır. Onun sözlərinə görə, muxtariyyət rəhbərliyinin seçkilərini müstəqil keçirmək hüququ faktiki olaraq məhdudlaşdırılıb, yeni qaydalar isə bəzi sakinlərin başqan və ya Xalq Məclisinin deputatı seçilməsinə mane ola bilər.
O həmçinin bildirib ki, Qaqauziya muxtariyyətdə polis rəisi, İnformasiya və Təhlükəsizlik Xidmətinin rəhbəri və prokuror kimi mühüm vəzifələrə rəhbərlərin təyin olunmasında iştirak imkanını itirib. Muxtariyyətin Təhsil Baş İdarəsinin birbaşa Moldova Təhsil Nazirliyinə tabe etdirilməsi məsələsinin də nəzərdən keçirildiyini vurğulayıb.
Qaqauziya Xalq Məclisinin sədri Valentin Qaydarji isə dövlət televiziyası və radiosunun muxtariyyətə efir vaxtı ayırmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Teleradio-Moldova tərəfindən rəsmi müraciətə cavab verilməyib və bu, senzura kimi qiymətləndirilə bilər. Qaydarji dövlət yayımçısının hakim partiyanın alətinə çevrildiyini iddia edib və Qaqauziyanın ictimai efirə çıxışının məhdudlaşdırılmasından narahatlığını ifadə edib.
Qaydarji məsələ ilə bağlı Moldova hakimiyyətinə, eləcə də Böyük Britaniya və Yaponiyanın diplomatik nümayəndəliklərinə müraciət etdiyini açıqlayıb.
Moldovanın keçmiş baş naziri, Liberal-Demokrat Xalq Partiyasının lideri Vlad Filat isə Kişinyovun Qaqauziya siyasətinin uğursuzluğa məhkum olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, muxtariyyətə təzyiq yolu ilə nəticə əldə etmək mümkün deyil və hakimiyyətin bu siyasətlə Qaqauzların dəstəyini qazanması real görünmür.
Qaqauz hüquq müdafiəçisi İvan Burquci isə məsələni daha təhlükəli istiqamətdə qiymətləndirib. O, Qaqauziyanın seçkiləri müstəqil keçirmək və güc strukturlarına nəzarət imkanlarının məhdudlaşdırılmasının hüquqi mübahisəni vətəndaş itaətsizliyi müstəvisinə keçirə biləcəyini bildirib. Burqucinin fikrincə, belə presedent Dnestryanı bölgəyə də siqnal göndərir və Kişinyovun gələcəkdə muxtariyyətlə bağlı razılaşmalara sadiqliyi barədə suallar yaradır.
Beləliklə, Qaqauziyada başqan seçkisinin necə və kimin tərəfindən keçiriləcəyi artıq təkcə texniki məsələ deyil. Söhbət Moldova ilə muxtariyyət arasında 1994-cü ildən formalaşmış siyasi kompromisin gələcəyindən gedir. Kişinyovun səlahiyyətləri mərkəzləşdirmək cəhdləri davam edərsə, Komratla münasibətlərdə yeni qarşıdurma mərhələsinin yaranması ehtimalı artır.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
19 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ