Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Fərruxda itkin düşən 21 yaşlı kəşfiyyatçı – Sənanın izi niyə tapılmadı?
Bəzi qəhrəmanların məzarı olmur. Onların son mənzili bilinmir, harada torpağa tapşırıldığı məlum deyil. Ancaq illər keçsə də, adları yaddaşlardan silinmir. Çünki onlar Vətən uğrunda həyatlarını ortaya qoyan, taleləri müharibənin qanlı səhifələri arasında itən insanlardır. Sənan Cəfərov da belə igidlərdəndir.
Musavat.com xatırladır ki, Cəfərov Sənan Vəli oğlu 28 iyul 1972-ci ildə Culfa rayonunun Dizə kəndində anadan olub.
Vətənpərvər, mərd və cəsarətli gənc kimi böyüyən Sənanın həyat yolu Birinci Qarabağ müharibəsi başlayanda tamamilə dəyişib. O, təhsilini yarımçıq qoyaraq Vətənin müdafiəsinə yollanıb.
Döyüş meydanında isə onun üçün ən təhlükəli və məsuliyyətli istiqamətlərdən biri seçilib – kəşfiyyat. Kəşfiyyatçı olmaq sadəcə silah götürüb döyüşmək deyildi. Bu, düşmən mövqelərinə yaxınlaşmaq, bəzən onların arxasına keçmək, əldə edilən məlumatları geri gətirmək və bütün bunları çox vaxt ölüm təhlükəsi altında həyata keçirmək demək idi.
Sənan Cəfərov da döyüş yoldaşları ilə birlikdə dəfələrlə düşmən mövqelərinin dərinliklərinə sızaraq mühüm kəşfiyyat məlumatları əldə edib. Onun kimi kəşfiyyatçıların topladığı məlumatlar sonrakı döyüş əməliyyatlarının planlaşdırılmasında mühüm rol oynayırdı. Lakin 1993-cü ilin yanvarında onun döyüş yolu yarımçıq qaldı.
Fərruxda itən iz... 1993-cü il yanvarın 25-i. Ağdərə istiqamətində, Fərrux yüksəkliyi uğrunda ağır döyüşlər gedirdi. Döyüş meydanında hər an ölüm təhlükəsi vardı. Həmin gün Sənan Cəfərov itkin düşdü.
Rəsmi siyahılarda da onun adı Fərrux yüksəkliyində 25 yanvar 1993-cü ildə itkin düşmüş Azərbaycan hərbçiləri sırasında yer alır.
O vaxt Sənanın cəmi 20 yaşı vardı. Qarşıda yaşanacaq illər, qurulacaq ailə, görüləcək işlər, bəlkə də böyüdüləcək övladlar vardı. Amma müharibə onun bütün bu ehtimallarını yarımçıq qoydu. Sənan geri qayıtmadı.
Onun nəşi tapılmadı. Məzarı olmadı. Harada son nəfəsini verdiyi, son döyüşünün necə keçdiyi barədə dəqiq məlumat ailəsinə çatmadı. Beləcə, bir gəncin adı “itkin” sözünün ağır sükutuna büründü. Amma itkin düşmək unudulmaq demək deyil.
Sənanın adı illərdir ailəsinin, doğmalarının və onu tanıyanların yaddaşındadır. Onun haqqında danışılan hər söz, xatırlanan hər xatirə müharibənin yaddaşımızda buraxdığı izlərdən birini yaşadır.
Müharibə haqqında danışarkən çox vaxt rəqəmlər çəkilir. Neçə nəfər həlak oldu, neçə nəfər yaralandı, neçə nəfər itkin düşdü... Amma hər rəqəmin arxasında bir insan taleyi dayanır.
Sənan Cəfərov da həmin rəqəmlərdən biri deyil. O, öz arzuları, ailəsi, doğmaları, uşaqlıq xatirələri, gənclik illəri olan bir insan idi. Vətən təhlükə qarşısında qalanda isə bütün bunları geridə qoyaraq cəbhəyə getmişdi. Bu gün onun məzarı yoxdur. Amma adı var.
Və bəzən insanın dünyada qoyduğu ən böyük iz məzar daşı deyil, xalqın yaddaşıdır.
Sənan Cəfərovun taleyi Birinci Qarabağ müharibəsinin ən ağrılı səhifələrindən birini – itkinlərin faciəsini xatırladır.
Rəsmi məlumatlara əsasən, Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində 3890 Azərbaycan vətəndaşı itkin düşüb. Onların 3171-i hərbçi, 719-u isə mülki şəxs olub. İtkinlər arasında uşaqlar, qadınlar və yaşlı insanlar da var.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də 2023-cü ildə itkin düşmüş şəxslərlə bağlı beynəlxalq konfransın iştirakçılarına müraciətində Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 3890 vətəndaşımızın itkin düşdüyünü bildirib. Rəsmi məlumata görə, həmin şəxslərdən 872-nin əsir-girov götürülməsi və ya işğal altında qalmış ərazilərdə olması barədə məlumatlar mövcud olub.
Bu rəqəm bir xalqın yaddaşında 3890 açıq sual deməkdir.
Kim harada itdi? Son döyüşü necə oldu? Harada dəfn edildi? Ailəsinin illərlə gözlədiyi insanın aqibəti necə başa çatdı?
Bu sualların bir hissəsinə artıq cavab tapılır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan axtarışlar nəticəsində Birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşən şəxslərin qalıqları aşkarlanır, DNT analizləri ilə onların şəxsiyyəti müəyyən edilir və illər sonra doğma torpaqlarında dəfn olunurlar. Dövlət Komissiyasının məlumatlarına görə, 2025-ci ilin əvvəlində Birinci Qarabağ müharibəsi ilə bağlı itkinlərin qeydiyyatında 3977 nəfər vardı; axtarış və araşdırmalar davam edir.
Bu proses bir həqiqəti də göstərir: müharibə bitə bilər, amma itkinlərin axtarışı bitmir. Çünki bir ana üçün, bir ata üçün, bir bacı və qardaş üçün, bir övlad üçün itkin düşən insanın taleyi həmişə açıq qalan yaradır. Sənan Cəfərovun da taleyi belə yarımçıq qalan talelərdəndir.
Onun məzarı yoxdur. Amma adı var. O ad Dizə kəndində, doğmalarının yaddaşında, Qarabağ uğrunda döyüşmüş insanların tarixində yaşayır.
Allah rəhmət eləsin!
Qeyd: Yazı təqdim olunan məlumatlar və şahid ifadələri əsasında hazırlanıb.
Şahanə Rəhimli
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
30 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ