Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Trampla bağlı ŞOK İDDİA
ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla müharibədə artıq qalib gəldiyini iddia etsə də, eyni zamanda beynəlxalq tərəfdaşlardan hərbi dəstək tələb etməsi suallar doğurur. Ağ Ev rəhbərinin ziddiyyətli bəyanatları müharibənin əsl vəziyyəti barədə ciddi şübhələr yaradır.
Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə CNN-in analitiki Stiven Kollinson xüsusi yazı yayımlayıb.
Müəllif Ağ Ev rəhbərinin ziddiyyətli bəyanatlarının müharibənin əsl vəziyyəti barədə ciddi şübhələr yaratdığını bildirib.
Müəllifin qeyd etdiyi kimi, cəmi bir həftə əvvəl Tramp Böyük Britaniyaya Yaxın Şərqə hərbi gəmilər göndərməyə ehtiyac olmadığını bildirmişdi və İran üzərində qələbə qazandığını demişdi. Lakin indi ABŞ prezidenti Avropadan, NATO müttəfiqlərindən və hətta Çindən Hörmüz boğazının açılması üçün gəmilər göndərməsini tələb edir.
Tramp “Financial Times” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, əgər bu çağırışa cavab verilməsə, Avropanın ABŞ-nin təhlükəsizlik çətiri altında qalması və onun bu ay Çin lideri Si Cinpin ilə planlaşdırdığı sammit də risk altına düşə bilər.
CNN analitiki Donald Trampın dəfələrlə qələbə bəyanatları verməsinə baxmayaraq, müharibənin hələ bitməkdən çox uzaq olduğu göründüyünü də qeyd edib. Bu isə ABŞ-nin XXI əsrdə apardığı digər müharibələri – xüsusilə İraq və Əfqanıstan müharibələrini xatırladır.
ABŞ-nin BMT-dəki səfiri Mayk Volts CNN-in “State of the Union” proqramında çıxışı zamanı Amerika ordusunun “müasir hərbi tarixdə nadir görülən dominant qələbə qazandığını” desə də, ABŞ qoşunlarının nə vaxt geri qayıdacağını deməkdən yayınıb.
Energetika naziri Kris Rayt isə daha optimist mövqe nümayiş etdirib. O, “ABC News”un “This Week” proqramında münaqişənin “bir neçə həftə ərzində, hətta daha tez” başa çata biləcəyini söyləyib.
İsrail isə daha fərqli mövqe nümayiş etdirir. CNN-in məlumatına görə, İsrail rəsmiləri İranın hərbi və kəşfiyyat obyektlərinə qarşı bombardmanların ən azı üç həftə davam edə biləcəyini bildiriblər.
Analitik qeyd edir ki, müharibənin gedişatı barədə yekun nəticə çıxarmaq üçün hələ tezdir. ABŞ və İsrailin hava zərbələri İranın hərbi potensialına ciddi zərbə vurmuş ola bilər. Lakin müharibənin cəmi iki həftə davam etməsi onun nəticələri barədə qəti nəticə çıxarmağa imkan vermir.
Bununla belə, Ağ Ev üçün ciddi problemlər mövcuddur. İran faktiki olaraq Hörmüz boğazını bağlayıb və bu, qlobal enerji böhranına səbəb olub. Nəticədə neft qiymətləri kəskin yüksəlib və bu da Trampın ABŞ daxilində siyasi mövqelərinə mənfi təsir göstərə bilər.
Boğazın açılması üçün İranın raket sistemlərinin, dəniz dronlarının və mina əməliyyatlarının məhv edilməsi tələb olunur ki, bu da uzunmüddətli hərbi əməliyyatlar deməkdir. Bu proses hətta ABŞ quru qoşunlarının bölgəyə göndərilməsini də tələb edə bilər.
Digər bir problem isə İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarıdır. Tramp ötən il İranın nüvə proqramını “tamamilə məhv etdiyini” iddia etsə də, Tehranın hələ də bu materiallardan istifadə edə biləcəyi ehtimal olunur. ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələrinin belə materialların çıxarılması üçün hazırlığı var, lakin bu cür əməliyyatlar yüzlərlə hərbçinin iştirakını tələb edə və İran ərazisində ağır döyüşlərə səbəb ola bilər.
CNN analitikinin fikrincə, ABŞ üçün başqa bir variant İranın neft ixracının əsas mərkəzi olan Xərq adasını (Kharg Island) ələ keçirmək ola bilər. Bu ada İran iqtisadiyyatının əsas maliyyə mənbəyi sayılır. ABŞ artıq həftəsonu bu əraziyə hava zərbələri endirib. Lakin adaya amfibiya hücumu ciddi itkilərə və ekoloji fəlakətə səbəb ola bilər.
Müharibənin bitmə müddəti ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin digər səbəbi isə İran daxilindəki siyasi vəziyyətdir. İranın ABŞ ilə müttəfiq olan Körfəz ölkələrinə dron hücumlarının tempi azalsa da, raket zərbələri hələ də davam edir.
Diplomatik çıxış yolu isə hələ görünmür. Trampın İranın “şərtsiz kapitulyasiyası” ilə bağlı çağırışları Tehranda cavabsız qalıb. Yeni ali lider kimi Müctəba Xameneinin irəli çıxması isə rejimin Vaşinqtona qarşı uzunmüddətli müqavimət xəttini davam etdirmək niyyətində olduğunu göstərir.
ABŞ daxilində də müharibə ilə bağlı skeptisizm artır. Bir çox sorğular göstərir ki, Trampın müharibə rəhbərliyinə ictimai etimad zəifdir.
Respublikaçılar Konqresdə Demokratların Trampın müharibə səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq cəhdlərinə qarşı çıxsa da, partiya daxilində də uzunmüddətli müharibənin noyabr aralıq seçkilərində Respublikaçılara zərər verə biləcəyi barədə narahatlıq var.
ABŞ müharibə naziri Pit Heqset isə bu savaşı İraq və Əfqanıstanla müqayisə edən fikirləri rədd edib.
“Bu, uzunmüddətli dövlət quruculuğu və bataqlıq tipli müharibə deyil. Bu vəziyyət onlara heç bənzəmir”, - deyə o qeyd edib.
Lakin Tramp administrasiyasının Konqreslə məsləhətləşmədən müharibəyə başlaması, müharibənin yekun məqsədinin aydın olmaması və çıxış strategiyasının görünməməsi demokratlara siyasi hücum üçün imkan yaradıb.
“Məni narahat edən əsgərlər deyil. Məni narahat edən onların siyasi rəhbərliyidir – Pit Heqset və Donald Tramp”, - deyə ABŞ-nin keçmiş nəqliyyat naziri və demokrat siyasətçi Pit Buticic CNN-də çıxışı zamanı bildirib.
Buticic əlavə edib ki, ABŞ daha əvvəl də yanlış əsaslarla başlayan müharibələr görüb:
“Biz gəncliyimizdə yanlış səbəblərlə başladılan bir müharibəni yaşamışıq. Bu müharibə isə ümumiyyətlə heç bir əsas göstərilmədən başladılıb”.
Analitik Stiven Kollinsonun fikrincə, İran müharibəsi rəsmi olaraq bitə bilər, lakin onun yaratdığı beynəlxalq böhran və regional qeyri-sabitlik daha da dərinləşməsi ehtimalı böyükdür.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
04 Iyun 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ