Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Rusiyanın nüvə nəhəngi ilə bağlı şok sənədlər
Rusiyanın dövlət nəzarətində olan “Rosatom” korporasiyasının Misirdə inşa etdiyi “Əl-Dabaa” Atom Elektrik Stansiyasında ciddi tikinti qüsurları, nüvə təhlükəsizliyi qaydalarının pozulması və layihənin idarə edilməsində problemlər aşkarlanıb. Məsələnin Avropa üçün xüsusi əhəmiyyəti ondadır ki, Misirdə istifadə edilən eyni Rusiya texnologiyası Macarıstandakı “Paks II” AES layihəsinin də əsasını təşkil edir.
Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə “Politico” saytı məxfi sənədlərə əsaslanan geniş araşdırma dərc edib.
Nəşrin əldə etdiyi sənədlər arasında Misirin Atom Elektrik Stansiyaları İdarəsinin iyunun 4-də “Rosatom” rəhbərliyinə ünvanladığı məxfi məktub da var. Məktubda bir neçə enerji blokunda aşkarlanmış “qüsurlardan”, “nüvə təhlükəsizliyi mədəniyyətinin” pozulmasından, eləcə də layihədə çalışan vəzifəli şəxslərdən birinin “qəsdən səhlənkarlığından” bəhs olunur.
Sənədləri “Politico”ya adının açıqlanmasını istəməyən kəşfiyyat rəsmisi təqdim edib. Paketə “Rosatom”un özünün daxili sənədləri də daxildir və həmin materiallarda tikinti qrafikindən geri qalma, mühəndislik problemləri və layihənin idarə edilməsində çatışmazlıqlar göstərilir.
Misir tərəfinin məktubunda konkret tikinti problemləri də sadalanır. 4-cü enerji blokunda metal örtüyün arxasında beton boşluqları, 1, 2 və 3-cü blokların fundament plitələrində aradan qaldırılması təxminən bir il çəkən qüsurlar, həmçinin 4-cü blokun reaktor binasının silindrik divarında struktur problemlərinin aşkarlandığı bildirilir.
Misir qurumu “Rosatom”u tikintinin faktiki vəziyyətini olduğundan yaxşı göstərməkdə də ittiham edir. Məktubda şirkətin AES-in tikintisinin yarıdan çoxunun tamamlandığını göstərmək üçün “yanıldıcı metodlardan” və “saxta işlərdən” istifadə etdiyi iddia olunur. Misir tərəfinə görə, obyektə vizual baxış əsas nüvə adası binalarının hələ də yeraltı tikinti mərhələsində olduğunu göstərir.
Araşdırmada iş yerində təhlükəsizlik və rejim qaydalarının pozulmasına dair daha ciddi iddialar da yer alır. Bəzi əməkdaşların tikinti meydançasında qadağan olunmuş spirtli içkilərlə tutulduğu, saxta buraxılış vəsiqələrindən istifadə edərək başqa şəxslərin adından mühafizə olunan əraziyə daxil olduğu bildirilir. Obyektdə çəkilmiş foto və videoların sosial şəbəkələrə düşməsi də təhlükəsizlik pozuntusu kimi göstərilir.
Məktubda tikinti meydançasında baş vermiş ağır istehsalat qəzasına xüsusi diqqət yetirilir. Bir işçinin ağır açıq sınıq aldığı, lakin hadisənin gizlədilməsi məqsədilə onun təchiz edilmiş təcili yardım avtomobili ilə deyil, gizli şəkildə şəxsi avtomobillə aparıldığı iddia olunur. Misir tərəfi bunu əmək təhlükəsizliyi, hesabatlılıq və nüvə təhlükəsizliyi mədəniyyətinin kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirib.
“Politico”nun araşdırdığı “Rosatom”un daha dörd daxili sənədi də problemlərin bir hissəsini təsdiqləyən məlumatlar ehtiva edir. Korporasiyanın 2025-ci ildə hazırlanmış daxili audit layihəsində müqavilə öhdəliklərinin yerinə yetirilməməsi üçün “əhəmiyyətli risk” olduğu xəbərdarlığı edilib. Sənədə əsasən, “Əl-Dabaa”nın birinci enerji blokunun ilkin işə salınma qrafiki 18 ay gecikərək 2028-ci ilin sentyabrından 2030-cu ilin martına keçə bilər.
Misirin baş naziri Mustafa Məd-buli isə iyulda bütün dörd reaktorun tikintisinin 2030-cu ilədək tamamlanacağını, ilk blokun 2028-ci ildə elektrik enerjisi istehsalına başlayacağını gözlədiyini açıqlamışdı. Hazırda obyektə nüvə yanacağı gətirilməyib.
“Rosatom” “Politico”ya açıqlamasında ittihamları qəbul etməyib. Şirkət “Əl-Dabaa”nın tikintisində nüvə təhlükəsizliyinin ən yüksək standartlarına əməl etdiyini bildirib və Misir tərəfinin məktubunda irəli sürülmüş iddiaların layihədə nəzərdə tutulan müqavilə, texniki və nəzarət prosedurları çərçivəsində təsdiqlənmədiyini vurğulayıb. Korporasiya həmçinin layihənin mühüm mərhələlərində Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin nümayəndələrinin iştirak etdiyini xatırladıb.
Məsələni daha həssas edən isə Macarıstandakı “Paks II” layihəsidir. Burada “Əl-Dabaa”da tətbiq olunan eyni texnologiyadan istifadə edilir. Viktor Orban hökumətinin hələ 2014-cü ildə razılıq verdiyi layihə uzun müddət Budapeştin Moskva ilə yaxın enerji münasibətlərinin əsas simvollarından biri olub.
“Politico”nun sorğusuna cavab verən Avropa Komissiyası Misirdən əldə edilmiş məxfi sənədlərdən və oradakı ittihamlardan xəbərdar olmadığını bildirib. Komissiya nüvə təhlükəsizliyinin Aİ üçün əsas prioritet olduğunu vurğulasa da, konkret AES-lərin təhlükəsizliyinə görə məsuliyyətin müvafiq üzv dövlətin üzərinə düşdüyünü qeyd edib.
“Rosatom”un Avropadakı fəaliyyəti bununla məhdudlaşmır. Şirkətin Türkiyə və Çində də AES layihələri var. Almaniya isə iyulda “Rosatom”un törəmə şirkətlərindən birinin Aşağı Saksoniyada nüvə yanacağı çubuqlarının istehsalında iştirakına icazə verdiyinə görə tənqidlə üzləşib. Berlin həmin əməkdaşlığın sərt milli təhlükəsizlik nəzarəti altında həyata keçiriləcəyini bildirib.
Misirdə üzə çıxan iddialar “Paks II”nin gələcəyi baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Macarıstanın yeni baş naziri Peter Magyarın hökuməti artıq Orban dövründən qalan layihənin qiyməti və Rusiya ilə əlaqələri ilə bağlı yenidən qiymətləndirmə prosesinə başlayıb.
“Paks II” layihəsinin uzun müddət tənqidçilərindən olmuş Macarıstanın keçmiş “yaşıl” deputatı Benedek Yavor “Politico”ya bildirib ki, Misirdən gələn məlumatlar “Rosatom” və Macarıstan layihəsi üçün ciddi nəticələr doğura bilər. Onun sözlərinə görə, hökumət müqaviləni yenidən nəzərdən keçirmək qərarını artıq verib və Misirdə aşkarlanan məlumatlar da həmin qiymətləndirmənin bir hissəsi olacaq.
Beləliklə, “Əl-Dabaa”dakı mübahisə artıq yalnız Misirdəki bir AES-in tikinti keyfiyyəti məsələsi deyil. “Politico”nun üzə çıxardığı sənədlər eyni texnologiya ilə Avropa İttifaqının daxilində strateji nüvə infrastrukturu qurmağa hazırlaşan “Rosatom”un təhlükəsizlik standartları və etibarlılığı ilə bağlı yeni suallar ortaya çıxarıb.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
19 Avqust 2026
18 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ