Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Fəhlələr yol tikintisi zamanı XƏZİNƏ TAPDI
İspaniyanın şimalındakı Kantabriya bölgəsində yerləşən El Soplao kəhrəba yatağı 2005-ci ildə yol tikintisi zamanı təsadüfən üzə çıxarılıb. Mavi-bənövşəyi rəngə çalan kəhrəbanın elmi əhəmiyyəti müəyyən edildikdən sonra burada aparılan araşdırmalar təxminən 20 il davam edib.
Musavat.com xəbər verir ki, bu müddət ərzində Erkən Təbaşir dövründə bölgədə yaşayan canlılar və həmin dövrün ekosistemi haqqında mühüm məlumatlar əldə edilib.
El Soplao yatağında kəhrəbanın içində qorunub qalmış 1 500-dən çox buğumayaqlının qalığı aşkarlanıb. Araşdırmalar nəticəsində 40 yeni növ müəyyən edilib.
Fosillərin yüksək səviyyədə qorunması alimlərə milyonlarla il əvvəl mövcud olmuş ekosistemin xüsusiyyətlərini daha ətraflı araşdırmağa imkan verib.
Tapıntıların təxminən 105 milyon il əvvələ, Erkən Təbaşir dövrünün Albian mərhələsinə aid olduğu müəyyənləşdirilib. Bu dövr iynəyarpaqlı meşələrin üstünlüyünün dəyişməyə başladığı və çiçəkli bitkilərin geniş yayılmağa başladığı mühüm bioloji dəyişikliklər mərhələsinə təsadüf edir.
El Soplao kəhrəbasını digər nümunələrdən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri onun mavi-bənövşəyi parıltıya malik olmasıdır.
Bu rəngin guaiazulene adlı kimyəvi birləşmə ilə əlaqəli olduğu bildirilir. Kəhrəbanın isə həmin dövrdə mövcud olan Cheirolepidiaceae fəsiləsinə aid qatranlı iynəyarpaqlı ağacların qatranından əmələ gəldiyi ehtimal olunur.
Alimlərin diqqətini yalnız kəhrəbanın rəngi deyil, onun daxilində qorunmuş canlı qalıqları da cəlb edir. Bəzi nümunələrdə canlıların anatomik detalları yüksək səviyyədə qorunub. Bitkilərə aid izlər də tapıntılar arasında yer alıb.
Tapıntılar arasında məlum olan ən qədim gənə nümunələrindən biri və Hallucinochrysa diogenesi adlı qızılı gözlü milçək sürfəsi də var.
Sürfənin özünü kamuflyaj etmək üçün bədəninin üzərində müxtəlif materiallar daşıdığı müəyyən edilib. Oxşar davranışın bu canlıların müasir qohumlarında da müşahidə olunduğu bildirilir.
Kəhrəbanın içində bədənində nəsli kəsilmiş iynəyarpaqlı bitkilərə aid tozcuq dənələri olan milçək də aşkarlanıb. Bundan başqa, teropod dinozavrlara aid lələklər müəyyən edilib.
Bəzi lələklərdəki izlər onların qatran axını zamanı canlı heyvanların bədənindən qoparaq kəhrəbaya yapışdığını göstərir.
Təxminən 20 il davam edən araşdırmalar zamanı xərçəngkimilər, hörümçəklər, müxtəlif həşəratlar, dəniz və şor suda yaşayan onurğasızlara aid çoxsaylı qalıqlar aşkar edilib.
Piritləşmiş qarınayaqlılar və bryozoa koloniyaları da tapıntılar arasında yer alıb.
Tədqiqatçıların cavabını axtardığı suallardan biri isə İspaniyanın El Soplao və digər kəhrəba yataqlarında qarışqa fosillərinin olmamasıdır.
Eyni geoloji dövrə aid kəhrəba yataqlarında dünyanın müxtəlif bölgələrində qarışqa nümunələri aşkar edilsə də, İspaniyadakı yataqlarda onların olmamasının səbəbi hələ müəyyən edilməyib. Alimlər bu məsələnin araşdırılmasını davam etdirirlər.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
13 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ