Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Rusiyadan Xəzəryanı ölkələrə PUA təklifi
Moskva Xəzərdə dron bazarını genişləndirmək istəyir; ADEX-2026-da səslənən təklifin pərdəarxasında daha böyük hesablamalar var
“ADEX-2026" sərgisində Rusiyanın "Bespilotnye sistemy" şirkətlər qrupu Xəzər regionu ölkələrinə “Supercam” pilotsuz uçuş aparatlarını təklif edib. Amma Moskvanın təklifində əsas məsələ təkcə dron satışı deyil. Rusiya regionda bu sistemlərə xidmət göstərəcək mərkəz yaratmaq və gələcəkdə sifarişçinin ərazisində onların istehsalını qurmaq istəyir.
Bu təklifin Bakıda səsləndirilməsi təsadüfi deyil. Azərbaycan Xəzər regionunun əsas ölkələrindən biridir və ADEX böyük müdafiə sənayesi platformasıdır. Rusiya üçün isə belə sərgilər yeni bazarlara çıxmaq və hərbi-texniki əlaqələri genişləndirmək imkanları yaradır.
İkinci məqsəd regionda uzunmüddətli texnoloji iştirak əldə etməkdir. Əgər yalnız dron satılsa, müştəri sonradan başqa istehsalçıya keçə bilər. Lakin servis mərkəzi yaradılarsa, həmin sistemlərin texniki xidməti, ehtiyat hissələri və mütəxəssisləri ilə bağlı əlaqələr uzun müddət davam edə bilər.
Üçüncü və daha mühüm məsələ isə yerli istehsaldır. Rusiya gələcəkdə “Supercam”ın sifarişçi ölkənin ərazisində istehsalını da təklif edir. Bu, Moskvanın regionda sadəcə məhsul satmaqdan daha geniş əməkdaşlıq qurmaq istədiyini göstərir.
Bu baxımdan Rusiyanın ADEX-2026-dakı təşəbbüsünə iki tərəfdən baxmaq mümkündür: bir tərəfdən kommersiya və müdafiə sənayesi marağı, digər tərəfdən isə Xəzər regionunda texnoloji və hərbi-texniki əlaqələri genişləndirmək cəhdi.
Azərbaycan üçün isə burada əsas məsələ təklifin hansı şərtlərlə verilməsidir. Texnologiyanın nə qədəri Azərbaycana ötürüləcək, istehsalın hansı hissəsi ölkədə aparılacaq və belə sistemlərin Azərbaycanın mövcud pilotsuz uçuş aparatları və müdafiə sənayesi ilə uyğunluğu necə olacaq, əsas suallar bunlardır.
Yəni Moskvanın mesajı sadədir: “Sizə dron sataq, onlara xidmət mərkəzi yaradaq və gələcəkdə burada istehsal edək”. Bununla Rusiya Xəzərdə öz pilotsuz texnologiyalarının yayılmasını və region ölkələri ilə uzunmüddətli hərbi-texniki əlaqələr qurmasını hədəfləyir. ADEX-2026-da bu təklifə Azərbaycanın və digər Xəzəryanı ölkələrin necə yanaşacağı isə ayrıca maraq doğurur.
“Rusiyanın ”ADEX-2026" sərgisi çərçivəsində Xəzəryanı ölkələrə “Supercam” pilotsuz uçuş aparatlarını təklif etməsi sıradan bir silah satışı təşəbbüsü kimi qiymətləndirilməməlidir. Burada söhbət yalnız hazır məhsulun satışından deyil, servis mərkəzinin yaradılmasından və perspektivdə istehsalın sifarişçi ölkənin ərazisinə keçirilməsindən gedir. Bu isə artıq daha uzunmüddətli hərbi-texniki əməkdaşlıq modeli deməkdir".
Bu sözləri “Yeni Müsavat”a Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov deyib.
Vüqar İskəndərov
Deputatın sözlərinə görə, belə bir təklifin məhz Bakıda səsləndirilməsi də diqqət çəkir: “Azərbaycan artıq yalnız müdafiə məhsullarının alıcısı deyil, öz müdafiə sənayesini və pilotsuz sistemlər sahəsində imkanlarını inkişaf etdirən dövlətdir. ADEX isə regionun əsas hərbi-texnoloji platformalarından birinə çevrilib. Ona görə də Azərbaycan üçün məsələnin mahiyyəti "Supercam" almaq və ya almamaqdan daha genişdir. Əsas sual texnologiya transferinin hansı səviyyədə olacağı, lokallaşdırmanın real istehsalı əhatə edib-etməyəcəyi, Azərbaycan mütəxəssislərinin prosesə hansı formada cəlb olunacağı və bu əməkdaşlığın ölkənin mövcud müdafiə sənayesi potensialına nə verəcəyidir. Müasir müdafiə sənayesində artıq sadəcə silah satan ölkə üstünlük qazanmır. Texnologiyanı bölüşən, birgə istehsala gedən və tərəfdaşının öz milli imkanlarını formalaşdırmasına şərait yaradan model daha cəlbedicidir. Azərbaycan da son illərdə məhz bu yanaşmanı ön plana çıxarır. Rusiyanın təklifində servis mərkəzinin yaradılması və sonrakı mərhələdə istehsalın sifarişçi ölkəyə keçirilməsi imkanının nəzərdə tutulması bu baxımdan maraqlıdır. Lakin burada şərtlər həlledicidir. “Burada istehsal” yalnız yığım xətti demək olacaqsa, bunun bir mənası var, texnologiya, mühəndislik kompetensiyası və real lokallaşdırma ilə müşayiət olunacaqsa, tamam başqa mənası".
V.İskəndərov bir məsələni də diqqətə çatdırdı: “Burada Azərbaycanın üstünlüyü ondadır ki, seçim imkanları kifayət qədər genişdir. Bakı müxtəlif ölkələrlə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq edir və öz istehsal bazasını da genişləndirir. Buna görə istənilən yeni təklif ilk növbədə Azərbaycanın milli maraqları, texnoloji müstəqilliyi və müdafiə sənayesinin inkişafına verəcəyi real töhfə prizmasından qiymətləndirilməlidir. Yəni məsələ sadədir: bizə sadəcə yeni PUA lazım deyil. Bizə yeni texnologiya, yeni istehsal imkanları və daha çox milli kompetensiya lazımdır. Hansı tərəfdaş bunu daha əlverişli şərtlərlə təklif edirsə, həmin təklif də daha ciddi müzakirə predmeti ola bilər”.
Sona Əliyeva
Siyasi təhlilçi Sona Əliyeva hesab edir ki, ADEX-2026-da Rusiyanın “Bespilotnye sistemy” şirkətinin “Supercam” pilotsuz uçuş aparatları ilə bağlı təklifi maraqlı və diqqətlə düşünülmüş təşəbbüsdür: “Rusiya üçün bu, yeni bazar imkanları yaratmaqla yanaşı, hərbi-texniki əlaqələri uzunmüddətli etmək cəhdidir. Amma bunu artıq əldə olunmuş razılaşma kimi təqdim etmək olmaz. Hazırda söhbət yalnız təklifdən gedir. Azərbaycan baxımından əsas məsələ belə əməkdaşlıqdan ölkənin nə qazanacağıdır. Real texnologiya transferi və istehsalın lokallaşdırılması olacaq, yoxsa hazır komponentlərin Azərbaycanda yığılması ilə kifayətləniləcək? Bu fərq prinsipial əhəmiyyət daşıyır. Çünki Azərbaycan pilotsuz sistemlər sahəsində artıq Türkiyə və İsraillə əməkdaşlıq edir və öz müdafiə sənayesini də inkişaf etdirir. Digər tərəfdən, "Bespilotnye sistemy" və “Supercam” Aİ-nin sanksiya siyahısındadır. Bu da mümkün əməkdaşlığın yalnız texniki deyil, maliyyə, logistika və Azərbaycanın digər beynəlxalq tərəfdaşlıqları baxımından da hesablanmasını zəruri edir. Moskva üçün məsələ təkcə məhsul satmaq deyil, həmin məhsul ətrafında uzunmüddətli texniki və istehsal əlaqəsi yaratmaqdır. Azərbaycan üçün isə əsas meyar real texnologiya transferi, yerli istehsal və mühəndislik imkanlarının gücləndirilməsi, eyni zamanda yeni strateji asılılığın yaranmamasıdır. Bu baxımdan, Rusiyanın təklifi kommersiya təşəbbüsü olmaqla yanaşı, Xəzər regionunda hərbi-texniki iştirakını genişləndirmək cəhdi kimi də qəbul oluna bilər. Azərbaycanın mövqeyini isə texnologiya çatışmazlığından çox, bu əməkdaşlığın siyasi və iqtisadi riskləri müəyyən edəcək. Sərgidə səsləndirilən təklifin real siyasi çəkisi də yalnız bundan sonrakı addımlarda, yəni konkret saziş, servis mərkəzi, texnologiya transferi və yerli istehsalla bağlı qərarlarda ortaya çıxacaq".
Cavanşir ABBASLI,
“Yeni Müsavat”
XƏBƏR LENTİ
11 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ