Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Ərdoğan Putinlə Zelenskini barışdıra biləcəkmi?
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılması istiqamətində diplomatik təmasların nəticə verməsi üçün dövlət başçıları səviyyəsində birbaşa dialoqa ehtiyac olduğu bildirilir. Kiyev hesab edir ki, danışıqların növbəti mərhələsində əsas qərarları məhz Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski və Rusiya lideri Vladimir Putin verməlidir.
Musavat.com xəbər verir ki, Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa müharibənin başa çatmasına dair yeni siyasi dinamikanın yaradılması üçün iki liderin görüşünü vacib hesab etdiyini açıqlayıb.
Nazir bildirib ki, Ukrayna Rusiya və ABŞ nümayəndələrinin iştirakı ilə üçtərəfli danışıqların keçirilməsinə hazırdır. Onun sözlərinə görə, Putinlə Zelenskinin görüşü ABŞ prezidenti Donald Trampın iştirakıyla və ya Türkiyə lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın vasitəçiliyi ilə təşkil oluna bilər. Sibiqa vurğulayıb ki, aşağı səviyyəli təmaslarda tərəflər bir sıra məsələlərə dəfələrlə qayıdırlar və ən çətin problemlərin həlli üçün liderlərin birbaşa müzakirəsi zəruridir.
Ukrayna XİN rəhbəri eyni zamanda bəyan edib ki, Kiyev ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyini təhlükə altına qoyan heç bir razılaşmanı qəbul etməyəcək.
Putinlə Zelenski arasında mümkün görüş müharibənin dayandırılması üçün real dönüş yarada bilərmi? Ərdoğanın vasitəçi olmaq şansı realdırmı?
Politoloq Həsən Məmmədov Musavat.com-a bildirib ki, Rusiya və Ukrayna arasında sülh danışıqları yeni proses deyil:
“Münaqişənin diplomatik yolla həlli istiqamətində ilk ciddi cəhdlər hələ 2014–2015-ci illərdə, Minsk razılaşmaları çərçivəsində həyata keçirilirdi. Həmin dövrdə əsas məqsəd Donbasda döyüşləri dayandırmaq, atəşkəsi təmin etmək və münaqişənin siyasi həlli üçün mexanizm formalaşdırmaq idi. Bununla yanaşı, tərəflər arasında ərazi məsələləri, regionun gələcək statusu, sərhədlərə nəzarət və təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları qalırdı. Minsk-1 və Minsk-2 razılaşmaları hərbi əməliyyatların dayandırılması üçün müəyyən imkanlar yaratsa da, onların müddəaları tam şəkildə həyata keçirilmədi. Atəşkəs rejiminin dəfələrlə pozulması və tərəflərin qarşılıqlı etimadsızlığı münaqişənin həllini mümkünsüz etdi. Rusiya Krımın ilhaqından sonra yarımada üzərində nəzarətini saxladı, Ukrayna isə bu addımı tanımadı və ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas prinsip kimi irəli sürdü. Nəticədə Minsk prosesi münaqişəni aradan qaldırmaq əvəzinə müəyyən müddətə hərbi qarşıdurmanın intensivliyini azaltmaqla məhdudlaşdı. 2022-ci ilin fevralında Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlaması əvvəlki diplomatik mexanizmlərin iflasını daha aydın göstərdi. Müharibənin ilk mərhələsində Zelenskinin Putin hakimiyyətdə olduğu müddətdə Rusiya ilə münasibətlərin normallaşdırılmasının çətinliyi barədə sərt mövqeyi də siyasi qarşıdurmanın dərinliyini əks etdirirdi. Bununla belə, müharibənin uzanması, insan itkilərinin və iqtisadi zərərin artması, beynəlxalq siyasi şəraitin dəyişməsi diplomatiyanı yenidən gündəmə gətirib. ABŞ-nin Ukraynaya dəstəyinin gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik Kiyev üçün əlavə siyasi və strateji çətinliklər yaradır. Belə şəraitdə Rusiya ilə danışıqlar masasına qayıtmaq Ukrayna üçün asan seçim deyil, lakin müharibənin dayandırılması baxımından nəzərdən keçirilən variantlardan biridir”.
Politoloq qeyd edib ki, Ukraynanın yenidən danışıqlara başlamasını avtomatik olaraq düzgün və ya yanlış qərar hesab etmək olmaz:
“Əsas məsələ danışıqların hansı şərtlərlə aparılması və əldə olunacaq razılaşmanın Ukraynanın təhlükəsizliyini nə dərəcədə təmin etməsidir. Əgər sülh müqaviləsi yalnız cəbhədəki vəziyyəti müvəqqəti donduracaqsa, lakin gələcək hücumların qarşısını almaq üçün real təminatlar yaratmayacaqsa, bu, yeni müharibə riskini aradan qaldırmaya bilər. Minsk təcrübəsi göstərdi ki, atəşkəsin elan edilməsi ilə davamlı sülhün əldə olunması eyni anlayışlar deyil. Bu baxımdan Türkiyənin mümkün vasitəçiliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ankara həm Moskva, həm də Kiyev ilə diplomatik əlaqələrini qoruyub saxlayan, regional təhlükəsizlik və Qara dəniz hövzəsində mühüm mövqeyə malik ölkədir. Türkiyənin əvvəlki dövrlərdə tərəflər arasında danışıqlara ev sahibliyi etməsi, əsirlərin mübadiləsi və Ukrayna taxılının Qara dəniz vasitəsilə daşınması ilə bağlı təşəbbüslərdə iştirakı onun vasitəçilik imkanlarını nümayiş etdirib. Türkiyənin danışıqlarda iştirakı Ukrayna üçün bir neçə istiqamətdə əhəmiyyətli ola bilər. İlk növbədə, Ankara tərəflər arasında birbaşa ünsiyyət kanalının açıq qalmasına və humanitar məsələlərin həllinə kömək edə bilər. İkincisi, Türkiyə atəşkəsə əməl olunmasının yoxlanılması, əsirlərin mübadiləsi, mülki əhalinin təhlükəsizliyi və Qara dənizdə gəmiçiliyin qorunması kimi məsələlərdə razılaşmaların əldə edilməsinə töhfə verə bilər. Üçüncüsü, Türkiyənin diplomatik iştirakı danışıqların yalnız Rusiya və Ukraynanın mövqeləri ilə məhdudlaşmamasına, daha geniş regional təhlükəsizlik maraqlarının da nəzərə alınmasına şərait yaradır. Lakin Türkiyənin vasitəçilik imkanlarını da həddindən artıq qiymətləndirmək olmaz. Ankara tərəfləri danışıqlar masasına gətirməkdə mühüm rol oynaya bilər, amma onların ərazi, suverenlik və təhlükəsizliklə bağlı fundamental ziddiyyətlərini təkbaşına aradan qaldıra bilməz. Davamlı sülh üçün razılaşmanın icrasına nəzarət mexanizmləri, pozuntulara qarşı konkret tədbirlər və Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyini təmin edəcək beynəlxalq zəmanətlər vacibdir. Bu zəmanətlərin hansı dövlətlər tərəfindən veriləcəyi və necə həyata keçiriləcəyi də danışıqların əsas məsələlərindən biri olacaq. Bir sözlə, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin diplomatik yolla dayandırılması ehtimalı mövcud olsa da, qarşıdakı prosesin uğuru tərəflərin güzəştə getmək iradəsindən və əldə ediləcək razılaşmanın nə dərəcədə işlək olmasından asılıdır. Ukrayna üçün əsas risk müharibəni dayandırmaq naminə gələcək təhlükəsizliyini zəiflədən şərtlərlə razılaşmaqdır. Rusiya üçün isə əldə olunan razılaşmanın beynəlxalq səviyyədə qəbul edilən və uzunmüddətli sabitlik yaradan mexanizmə çevrilməsi məsələsi önə çıxır. Türkiyənin vasitəçiliyi bu mürəkkəb prosesdə Ukraynaya əlavə diplomatik imkanlar qazandıra bilər. Ancaq Ankaranın iştirakı öz-özlüyündə Kiyevin daha əlverişli şərtlər əldə edəcəyinə zəmanət vermir. Əsas məsələ Türkiyənin və digər beynəlxalq tərəfdaşların iştirakı ilə elə bir sülh mexanizminin qurulmasıdır ki, bu, sadəcə döyüşləri müvəqqəti dayandırmasın, həm də yeni hərbi qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün real təminatlar yaratsın”.
Cavanşir Abbaslı
Musavat.com
ƏLAQƏLİ XƏBƏRLƏR
XƏBƏR LENTİ
13 Oktyabr 2026
00:33 Böyük Britaniyadan İrana qarşı SANKSİYA ZƏRBƏSİ: Baş nazir SEPAH-ın partlayış planını açıqladı
12 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ