Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Tramp və Zelenski "dostluğu" BİTDİ - Nyu-Yorkdakı görüşün PƏRDƏARXASI
Son günlər Ukrayna hərbi dərəcəli "Starlink" terminallarının işində birdən-birə ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşib. Kiyev rəsmiləri şübhələnirlər ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp İlon Maska Ukraynanın peyk sistemlərinə çıxışını məhdudlaşdırmaq barədə şəxsi göstəriş verib.
Bu şübhələr hələlik rəsmi təsdiqini tapmasa da, Trampın müharibəni tezliklə bitirmək cəhdləri fonunda Vaşinqton və Kiyev arasında münasibətlərin son həftələrdə nə dərəcədə gərginləşdiyini aydın göstərir.
Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə "The Wall Street Journal" (WSJ) nəşri məlumat yayıb.
Son günlərdə Tramp Moskvadan sərfəli şərtlərlə dizel alqı-satqısı sazişi təklif edib, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini istefaya çağırıb və Rusiya ilə Ukrayna arasında guya enerji atəşkəsinin əldə olunduğunu bəyan edib. Lakin Moskva bu atəşkəs razılaşmasını demək olar ki, dərhal pozub.
Yaranmış vəziyyət Ukraynada kəskin qəzəb doğurub, ABŞ-nin müttəfiqlərini təşvişə salıb, Respublikaçılar Partiyasının daxilində isə aralıq seçkiləri ərəfəsində Trampın xarici siyasətinə görə dərin çatların yaranmasına səbəb olub.
Pensilvaniyadan olan respublikaçı konqresmen Brayan Fitspatrik məsələyə münasibət bildirərək deyib:
"Bu, son dərəcə ciddi problemdir və biz bunu yoluna qoymaq üçün əlimizdən gələni edəcəyik".
O əlavə edib ki, əgər ABŞ hökumətinin Ukraynanın "Starlink"in sürətinə həqiqətən də süni şəkildə məhdudiyyət qoyduğu təsdiqlənərsə, Konqres dərhal addımlar atacaq:
"Əgər biz Ukraynanı sistemdən "ayırmağa" başlasaq, bunun çox ağır nəticələri olacaq. Sözlərimi yadda saxlayın".
Konqresmen xəbərdarlıq edib ki, Nümayəndələr Palatası buna cavabdeh olan hər bir federal agentliyin maliyyələşməsini dondura bilər.
Ağ Ev yaydığı rəsmi bəyanatda bildirib ki, "Prezident və onun komandası Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibənin başa çatdırılmasında konstruktiv rol oynamaq niyyətinə sadiqdir və yekunda sülh sazişinin bağlanacağına nikbinliklə baxır".
Avropa və Ukraynanın yüksəkrütbəli rəsmilərinin sözlərinə görə, peyk terminallarında yaranan problemlər Vaşinqtonun Kiyevə kəşfiyyat dəstəyini və silah satışını dayandıra biləcəyi barədə xəbərdarlıqlarından dərhal sonra başlayıb. Lakin WSJ-nin məlumatına görə, amerikalı rəsmilər belə bir hədənin olduğunu təkzib edirlər.
Ukraynalı rəsmilər və avropalı müttəfiqlər Trampın sülh danışıqlarında tamamilə yanlış strategiya yürütdüyünü bildirərək ona bərk qəzəblənirlər. Onların fikrincə, müharibəni dayandırmağın yeganə yolu Ukraynaya deyil, Rusiyaya təzyiqi artırmaqdır. Kremlin rəhbəri Putin isə ABŞ-nin təklif etdiyi hər bir iqtisadi fürsətdən hərbi büdcəsini bərpa etmək və döyüşləri uzatmaq üçün istifadə edir.
Zelenski sentyabrın ortalarında BMT sammitində iştirak etmək üçün ABŞ-yə səfər edərkən vəziyyətin onun xeyrinə dəyişdiyinə inanırdı. Ukrayna ordusu cəbhədə Rusiyanın hücumlarının qarşısını alırdı, Zelenskinin mövqeyi isə Trampla, o cümlədən İyul NATO sammitindəki samimi görüş də daxil olmaqla, bir neçə uğurlu təması ilə möhkəmlənmişdi.
Lakin nəşrin yazdığına görə, Nyu-Yorkdakı həmin görüşdə Tramp Zelenskini Ukraynanın nə üçün Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələr endirdiyinə görə sərt şəkildə mühakimə etməyə başlayıb. Rusiyanın enerji infrastrukturunu vurmaq isə Ukrayna strategiyasının əsas dayaqlarından biridir:
"Moskvanın hərbi maliyyə mənbələrini kəsmək üçün onu ən ağrılı yerindən, bank hesablarından vurmaq".
Energetika ekspertləri razılaşırlar ki, daxili bazarda qiymət artımı ilk növbədə İrandakı münaqişə ilə bağlıdır. Lakin analitiklərə görə, ukraynalı dronların uğurlu hücumları Rusiyanın neft emalı gücünün 40-50 faizini sıradan çıxara bilib.
Bu söhbətdən sonra ABŞ tərəfi Ukraynadan bu zərbələri dayandırmağı azı altı dəfə tələb edib. Ukrayna rəsmiləri cavabında Rusiya ilə enerji atəşkəsinə hazır olduqlarını bildiriblər, lakin Moskva bundan imtina etdiyi üçün Kiyev də hücumları dayandırmayıb.
Növbəti ay ərzində hücumların davam etməsi Trampın Zelenskiyə qarşı narazılığını daha da artırıb. Məqalədə vurğulanır ki, ABŞ prezidenti Ukraynanın Amerika resurslarından istifadə edərək Rusiyanın enerji ixracına zərbə vurmasından və bunun nəticədə Amerika istehlakçılarının cibinə təsir edə biləcəyindən narahat idi.
Oktyabrın əvvəlində Ukrayna və Avropa rəsmiləri sülh danışıqlarını canlandırmaq məqsədilə Trampın iki əsas köməkçisi ilə görüşmək üçün Mayamiyə yola düşüblər. Oktyabrın 9-da Trampın kürəkəni Cared Kuşner və xüsusi nümayəndə Stiv Uitkoffun iştirakı ilə keçirilən 6 saatlıq müzakirələr hər iki tərəf üçün məqbul sülh planı hazırlamağa yönəlmişdi.
Lakin görüş zamanı Kuşner və Uitkoff prezidentin Rusiya ilə dizel sazişini nəzərdən keçirdiyini elan edərkən nümayəndə heyəti şoka düşüb. Danışıqlar boyunca Trampın təmsilçiləri Ukrayna və Avropa tərəfinə təzyiq göstərərək onları Moskva üçün daha güzəştli şərtlər təklif etməyə məcbur etməyə çalışıblar.
Həmin gün Tramp Putinlə 90 dəqiqəlik telefon danışığı aparıb və dəstəyi asan kimi dizel sazişini bəyan edib. Bu açıqlamadan dərhal sonra Konqresdəki respublikaçılar Ağ Evə zəng edərək kəskin etirazlarını bildiriblər. Jurnalistlərin sözlərinə görə, bu saziş Rusiyaya heç bir güzəştə getmədən böyük üstünlük verir və ABŞ-nin Konqreslə məsləhətləşmədən Rusiya enerji resurslarını idxal etməsini qadağan edən 2022-ci il qanununu birbaşa pozur.
İqbal RZAYEV,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
15 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ