Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Tramp İran müharibəsində taktikanı dəyişir
ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla aylardır davam edən qarşıdurmada yeni strategiyaya keçməyə hazırlaşır. Ağ Ev Tehrana sürətli hərbi təzyiq göstərmək əvəzinə, onu uzunmüddətli iqtisadi və hərbi təzyiq altında saxlamaq, eyni zamanda birbaşa diplomatik təmaslardan müvəqqəti çəkilmək niyyətindədir.
Musavat.com bildirir ki, CNN-in məlumatına görə, Tramp çərşənbə axşamı administrasiyanın əsas nümayəndələrinə İranla təmasları dayandırmaq göstərişi verib.
Ağ Ev rəsmiləri siyasi müttəfiqlərinə strategiyanın “İranı mümkün qədər tez vurmaq” yanaşmasından ölkəni zamanla “boğmaq” siyasətinə dəyişdiyini çatdırıblar.
Tramp özü də sosial şəbəkədə İranla hazırda heç bir danışıq aparılmadığını və yeni danışıqların planlaşdırılmadığını açıqlayıb. Prezident ABŞ-ın dəniz blokadasının qüvvədə qaldığını, Hörmüz boğazının açıq olduğunu və bütün dəniz minalarının zərərsizləşdirildiyini bildirib.
CNN isə sonuncu iddianın reallığı tam əks etdirmədiyini qeyd edir. Nəşrin məlumatına görə, Hörmüz boğazından gəmi hərəkəti hələ də çox məhduddur və boğazdan keçən gəmilər İran tərəfindən atılan mərmilərin hücumuna məruz qalmaqda davam edir.
Trampın qərarı diplomatik kanalın yenidən açılması istiqamətində həftələrlə davam edən cəhdlərin nəticə verməməsi fonunda qəbul edilib. Eyni zamanda altı aya yaxın davam edən müharibənin ABŞ ordusuna vurduğu yük və ölkə daxilində qarşıdurmanın populyar olmaması Ağ Ev üzərində təzyiqi artırır.
CNN-in mənbələrinə görə, Trampın danışıqlar qrupuna – vitse-prezident Cey Di Vens, xüsusi nümayəndə Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerə Tehranla təmas qurmamaq barədə göstərişi İranla müəyyən “müsbət müzakirələr” aparıldıqdan sonra verilib.
Lakin Tramp İran rəhbərliyinin onun şərtlərini qəbul etmək istəməməsindən narazıdır. Prezidentin mövqeyi budur ki, Tehran yeni razılaşmaya hazır olduğunu göstərənədək Vaşinqton danışıqları bərpa etməsin.
Maraqlıdır ki, Trampın açıqlamasından cəmi bir gün əvvəl Cared Kuşner tamamilə fərqli mənzərə təsvir etmişdi. Yaxın Şərq səfəri zamanı “Fox News”a danışan Kuşner ABŞ-İran təmaslarının əvvəlkindən də intensiv olduğunu söyləmişdi.
Onun sözlərinə görə, amerikalılar İran hakimiyyəti daxilində müxtəlif şəxslərlə əlaqə saxlayır və “çox müsbət və fəal danışıqlar” aparıblar.
Tehran isə ABŞ-la birbaşa danışıqlar aparıldığı barədə məlumatları dəfələrlə təkzib edib. CNN yazır ki, bu, Trampın qəzəbinə səbəb olub. ABŞ prezidenti iranlıların ictimaiyyət qarşısında danışıqları inkar etdiyini, qapalı təmaslarda isə razılaşmaya maraq göstərdiyini düşünürdü.
Danışıqlardakı böhranın əsas səbəblərindən biri Hörmüz boğazının gələcək statusudur.
CNN-in məlumatına görə, Tramp İranın Omanla boğazdan gəmi keçidinin idarə olunması barədə hazırladığı razılaşmanın konturlarından ciddi narazıdır. Regional rəsmilərin təsvir etdiyi plana əsasən, İran və Oman Fars körfəzinə giriş və çıxış edən gəmi hərəkətinin idarə edilməsində müəyyən səlahiyyətlər əldə edə bilər.
Ağ Evdə bu modelin İranın Hörmüz üzərində nəzarətini faktiki olaraq möhkəmləndirə biləcəyindən ehtiyat edirlər. Administrasiyanın bəzi rəsmiləri hətta Omanı danışıqlarda neytral vasitəçidən daha çox İrana yaxın mövqe tutmaqda şübhəli bilirlər.
Trampın narazılığı o həddə çatıb ki, o, ABŞ-ın onilliklərdir strateji tərəfdaşı olan Omanı bombardman etməklə hədələyib.
“Düşünmürəm ki, onlar özlərini çox yaxşı apardılar. Amma onların öhdəsindən çox asanlıqla gələrik – digərləri ilə etdiyimiz kimi”, – deyə Tramp Oval kabinetdə jurnalistlərə bildirib.
Ən ciddi fikir ayrılıqlarından biri boğazdan keçən gəmilərdən ödəniş alınması təklifidir. Tramp hər hansı rüsum və ya ödənişin tətbiqini qəti şəkildə rədd edir. Bununla belə, müzakirə edilən bəzi variantlarda ekoloji təhlükəsizlik və ya mühafizə adı altında ödənişlərin tutulması nəzərdə tutulur.
ABŞ prezidenti Hörmüzün müharibədən əvvəlki rejiminə – beynəlxalq su yolunda maneəsiz gəmi hərəkətinə tam qaytarılmasını istəyir. Vaşinqton hesab edir ki, hər hansı dövlətin boğaz üzərində xüsusi nəzarət hüququ əldə etməsi təhlükəli presedent yaradar.
CNN yazır ki, Hörmüzdə normal gəmi hərəkətinin bərpası artıq müharibənin əsas problemlərindən birinə çevrilib. Tramp isə müharibənin başlıca məqsədinin yenə də İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verməmək olduğunu bildirir.
ABŞ yaxın günlərdə, hətta bu həftə ərzində İrana qarşı yeni və son dərəcə ağır iqtisadi sanksiyalar tətbiq edə bilər.
Müdafiə naziri Pit Heqset də daxil olmaqla hərbi rəhbərlik ABŞ qüvvələrinin İran limanlarına tətbiq edilən dəniz blokadasını lazım gəldiyi qədər uzun müddət təmin etməyə hazır olduğunu bildirib.
Tramp administrasiyasının hesablaması belədir: uzunmüddətli iqtisadi təzyiq nəticədə İran rəhbərliyini müharibənin dayandırılması üçün ABŞ-ın irəli sürdüyü şərtləri qəbul etməyə məcbur edəcək.
Tehran isə məsələyə əks istiqamətdən baxır. İran rəhbərliyi Trampın ölkə daxilində müharibəni bitirmək üçün artan siyasi təzyiqlə üzləşdiyini və sonda geri çəkilməyə məcbur ola biləcəyini düşünür. Beləliklə, hər iki tərəf digərinin əvvəlcə güzəştə gedəcəyinə ümid edir.
CNN müharibənin ABŞ ordusuna vurduğu yükə ayrıca diqqət çəkir. Regionda Amerika hərbi qüvvələrinin tarixən uzunmüddətli yerləşdirilməsi, o cümlədən “USS Abraham Lincoln” aviadaşıyıcısının uzun müddət döyüş bölgəsində saxlanılması həm gəmilərin texniki vəziyyəti, həm də ekipajların üzərinə düşən yük barədə suallar yaradıb.
Tramp özü də altı aylıq müharibədən sonra ABŞ-ın ən müasir sursat ehtiyatlarının arzuladığı səviyyədə olmadığını etiraf edib.
Bunun fonunda respublikaçılar arasında belə müharibədən çıxış yolu tapmaq çağırışları artır. Tramp isə hələlik vaxt təzyiqi altında olmadığını və tələsmədiyini bildirir.
CNN-in təhlilinə görə, bütün bunlar Trampın İran müharibəsini dərhal genişləndirməkdən uzaqlaşdığını göstərsə də, ABŞ-ın qarşıdurmadan çıxması demək deyil. Əksinə, Ağ Ev indi Tehranın tezliklə güzəştə gedəcəyinə ümid etmək əvəzinə, İranı uzun müddət blokada və iqtisadi təzyiq altında saxlayaraq razılaşmaya məcbur etmək strategiyasını sınayır.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
20 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ