Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Hər il təkrarlanan problem: Meyvə bağlarını zərərdən belə qorumaq olar- TƏKLİF
Azərbaycanda fermerlər, demək olar ki, hər il ya əlverişsiz hava şəraiti, ya da müxtəlif bitki xəstəlikləri səbəbindən ciddi məhsul itkisi ilə üzləşirlər. Bu dəfə də Qubada alma bağları böyük zərər görüb. Məhsulun keyfiyyətinin aşağı düşməsi fermerlərin gəlirini azaldır, çəkilən xərclərin isə geri qaytarılmasını çətinləşdirir.
Bəs belə halların qarşısını almaq mümkündürmü? Meyvə bağları kütləvi şəkildə zərər görəndə fermerlərə hansı dəstək göstərilməlidir?
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli mövzu ilə bağlı Musavat.com-a danışıb: " Bu problem, təəssüf ki, təkcə Qubaya aid deyil – demək olar, hər il müxtəlif bölgələrdə fermerlər bənzər vəziyyətlə üzləşir. Amma diqqətəlayiqdir ki, bu problemin həllinə yönəlmiş mexanizmlər artıq mövcuddur, sadəcə onlardan istifadə səviyyəsi hələ kifayət qədər deyil. Bir neçə istiqamətdə nələr edilə biləcəyinə baxaq.
Aqrar sığortadan istifadənin genişləndirilməsi. Azərbaycanda dövlət dəstəyi ilə tətbiq olunan aqrar sığorta mexanizmi alma da daxil olmaqla 21 növ meyvə bağını əhatə edir və məhz bu fermerlərin üzləşdiyi risklərin – leysan yağıntıları, bitki xəstəlikləri, dolu, keyfiyyət itkisi – birbaşa qarşısını almasa da, maddi itkini kompensasiya edir. Dövlət sığorta haqqının 50%-ni öz üzərinə götürür, nəticədə 1000 manatlıq məhsulun sığortası cəmi 10-30 manat arasında başa gəlir – yəni bu misalda göstərilən 2500-10000 manatlıq zərərlərlə müqayisədə çox aşağı məbləğdir. Problem burasındadır ki, əksər kiçik fermerlər ya bu imkandan xəbərsizdir, ya da mürəkkəb formallıqlardan çəkinərək, sığorta olunmurlar. Buna görə rayon səviyyəsində maarifləndirmə işi (Aqrar Sığorta Fondu və İcra Hakimiyyəti tərəfindən) daha sistemli aparılmalı, fermerlərə əkin mövsümü başlamazdan əvvəl, birbaşa bağlara gedərək qeydiyyata kömək edilməlidir.
Bir neçə gün əvvəl Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin Beyləqan rayonunun əhatə edən "Aqrar Sığorta - Güvənli Gələcək" layihəsi başa çatıb. Biz bu deyilənlərin əyani sübutunu Beyləqanda gördük".
Ekspert xəstəliklərin qarşısının vaxtında alınmasından danlşıb: "Dəmgil (parça xəstəliyi) xüsusilə nəm və yağışlı havada sürətlə yayılır. Bunun qarşısını almaq üçün mövsümün əvvəlindən mütəmadi profilaktik fungisid tətbiqi, düzgün budama (hava dövranını yaxşılaşdırmaq üçün), habelə hava proqnozlarına əsaslanan erkən xəbərdarlıq sistemi vacibdir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin regional mərkəzləri fermerlərə konkret hava şəraitinə uyğun dərman tətbiqi cədvəlləri təqdim edə, SMS və ya mobil tətbiq vasitəsilə xəbərdarlıq edə bilər – bu, bir çox ölkədə artıq tətbiq olunan, nisbətən ucuz və effektiv üsuldur.
Dərman və aqrokimyəvi vasitələrin qiymətinin əlçatanlığı da vacibdir. Fermerlərin özləri qeyd edir ki, dərmanlar bahalaşıb və xərclər artıb. Burada dövlətin subsidiya mexanizmi (EKTİS sistemi üzərindən bəyan edilən əkinlərə tətbiq olunan dəstək) genişləndirilə, xüsusilə xəstəliyə həssas bölgələrdə (Quba kimi dağətəyi, nəmişliyi çox olan ərazilərdə) əlavə fungisid (bitki xəstəliklərinə səbəb olan göbələkləri (fungusları) məhv etmək və ya inkişafının qarşısını almaq üçün istifadə olunan kimyəvi vasitədir) subsidiyası nəzərdə tutula bilər.
Emal sənayesinin inkişafı və qiymət tənzimlənməsi. Fermerlərin bildirdiyi kimi, xarici görünüşü zədələnmiş, lakin daxili keyfiyyəti qorunan almalar emal zavodlarına cəmi 5-6 qəpiyə satılır ki, bu da demək olar heç bir mənfəət gətirmir. Bu, təkcə tələb-təklif məsələsi deyil, həm də emal infrastrukturunun zəifliyi ilə bağlıdır. Belə böhran illərində dövlətin emal zavodları ilə minimum alış qiyməti barədə razılaşma əldə etməsi, ya da yerli kооperativlərin özlərinin kiçik miqyaslı emal (şirə, pür, quru meyvə) imkanları yaratmasına dəstək verilməsi fermerlərin itkisini azalda bilər". Akif Nəsirliyə görə, fövqəladə hallar üçün birbaşa dəstək mexanizmi vacibdir: " Sığortası olmayan, artıq ciddi zərər görmüş fermerlər üçün məhsul itkisinin araşdırılması əsasında birdəfəlik kompensasiya proqramları (aşağı faizli kreditlər, vergi güzəştləri, gübrə/toxum dəstəyi növbəti mövsüm üçün) də vacib alətdir – bu, fermerin təsərrüfatı tərk etməsinin qarşısını alan mühüm amildir.
Diversifikasiya və risklərin bölüşdürülməsi. Uzunmüddətli perspektivdə tək bir bitki növünə (yalnız alma) həsr olunmuş bağların iqlim riskinə qarşı həssaslığı yüksəkdir. Aqrar mütəxəssislərin məsləhəti ilə bəzi sahələrdə xəstəliyə daha davamlı sortların əkilməsi və ya digər meyvə növləri ilə diversifikasiya edilməsi uzunmüddətli sabitlik təmin edə bilər.
Ümumiləşdirsək, bu il Qubada yaşanan problem həm təbii amillərin (yağıntı, nəmişlik), həm də sistemli amillərin (sığortalanma səviyyəsinin aşağılığı, emal infrastrukturunun zəifliyi, dərman xərclərinin yüksəkliyi) birləşməsindən yaranıb. Mövcud dövlət dəstəyi mexanizmləri (aqrar sığorta, subsidiya) prinsipcə kifayət qədər əlverişlidir, amma bunların fermerlərə real çatdırılması və mənimsədilməsi məsələsi hələ ciddi işlənməyə ehtiyac duyur".
Afaq Mirayiq,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
04 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ