1992-ci ildə Ken Alibekin təyyarəyə minib ABŞ-yə uçması böyük rezonans yaradıb. Onun yanında sənədlərlə dolu çamadan və ya fayllarla dolu fləş-kart olmayıb. O, elə məlumatlar daşıyıb ki, Amerika kəşfiyyat zabitlərinin ilk brifinqdəcə rəngi solğunlaşıb.

Alibek rəsmi olaraq vaksin və əczaçılıq məhsullarının hazırlanması ilə məşğul olan sovet təşkilatı “Biopreparat”ın direktor müavini olub. Qeyri-rəsmi olaraq, onlar Qərbdə heç kimin ağlına belə gəlməyən miqyasda bioloji silahlar yaradıblar. Miqyas o qədər dəhşətli olub ki, Alibek danışmağa başlayanda ondan bir neçə dəfə dediklərini təkrarlaması istənilib. Rəqəmlər qeyri-mümkün görünsə də, gerçək olublar.

“Biopreparat” şirkəti 1973-cü ildə, SSRİ-nin bioloji silahlara dair konvensiyanı imzalamasından bir il sonra təsis edilib. Bu, təsadüfi olmayıb və düşünülmüş bir strategiya olub: müqaviləni imzalamaq, Qərbi sakitləşdirmək və proqramı dərhal mülki himayədə yerləşdirmək.

Rəsmi olaraq, “Biopreparat” tibbi dərman istehsal edən istehsal birliyi kimi siyahıya alınıb. Əslində, bu, Sverdlovskdan Novosibirskə, Obolenskdən Kirova qədər Sovet İttifaqı boyunca səpələnmiş 40-dan çox tədqiqat institutu, istehsal müəssisəsi və sınaq məntəqəsindən ibarət bir imperiya olub. Sistemdə 50-60 min arasında insan çalışıb. Onların əksəriyyəti tam mənzərəni bilməyib - hər biri yalnız öz fraqmentini görüb.

Qərb kəşfiyyatı 1970-ci, 1980-ci illərdə proqramı aşkar edə bilməyib. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi təcrid olunmuş siqnallar alsa da, onları bir yerə toplamağı bacarmayıb. “Biopreparat” 19 il ərzində - yarandığı gündən SSRİ-nin dağılmasından sonrakı ilk etiraflara qədər - görünməz qalıb.

Proqram bir neçə sahəyə bölünüb və bunların hər biri beynəlxalq qalmaqala səbəb olmaq üçün kifayət edib. Birlikdə, onlar dünyanın heç bir yerində misilsiz bir sistem təşkil ediblər.

Birinci istiqamət: Klassik agentlər

Sovet alimləri vəba, qarayara, çiçək, tulyaremiya və hemorragik qızdırmalara səbəb olan patogenlərlə işləyiblər. Alimlər onları sadəcə öyrənməyib - sənaye miqyasında istehsal ediblər. "Sverdlovsk-19" hərbi mikrobiologiya institutu Sverdlovskda (indiki Yekaterinburq) yerləşib. 1979-cu ilin aprel ayında təsadüfən oradan qarayara sporları buludu yayılıb. Rəsmi məlumatlara görə, ən azı 64 nəfər ölüb; müstəqil tədqiqatçılar faktiki ölüm sayının daha yüksək olduğunu təxmin ediblər. 12 il ərzində SSRİ bunun hərbi obyektdə baş verdiyini inkar edib. Rəsmi olaraq, bu hadisə “çirklənmiş ət” kimi qeydiyyat alınıb.

İkinci istiqamət: Təkmilləşdirilmiş patogenlər.

Burada sovet elmi daha irəli gedib. Ölümcüllüyünü, antibiotik müqavimətini və mövcud peyvəndlərdən yayınma qabiliyyətini artırmaq üçün patogenləri genetik cəhətdən modifikasiya edib. “Metatron layihəsi” neyrotoksinləri kodlayan genlərin zərərsiz bakteriyaların genomlarına daxil edilməsi imkanını araşdırıb. “Foliant layihəsi” təbii analoqu olmayan prinsipial olaraq yeni döyüş agentlərinin yaradılmasına həsr olunub.

Alibek ifadəsində sovet alimlərinin hibrid patogenlər istehsal etdiyi təcrübələri təsvir edib. Özü də təbiətdə mövcud olmayan patogenləri. Bəşəriyyətdə nə immuniteti, nə də müalicəsi olan xəstəliklər üzərində işlər aparılıb.

Üçüncü istiqamət: istehsal və logistika.

Ümumiyyətlə “Biopreparat” tədqiqat müəssisəsindən daha çox sənaye sistemi olub. Kirov və Obolenskdəki müəssisələr müharibə dövründə tonlarla bioloji agent istehsal etmək qabiliyyətinə malik olub. Döyüş istifadəsi üçün üsullar hazırlanıb: havada istifadə edilən kasetli sursatlar, raket başlıqları və aerozol generatorları.

Sınaqlar Aral dənizindəki Vozrojdeniya adasında aparılıb. Ərazi o qədər çirklənib ki, Aral dənizi quruduqdan və yarımada yarandıqdan sonra torpaqda 1990-cı illərin əvvəllərində qarayara aşkar edilib. Hər gizli proqramın arxasında konkret insanlar dayanıb və bu, bəlkə də “Biopreparat” tarixinin ən əlverişsiz tərəfidir. Orada işləyən alimlər ölkəni qoruduqlarına səmimi qəlbdən inanan peşəkarlar olublar. Sistem elə qurulub ki, heç kim onların işinin tam nəticəsini görməsin.

Sovet İttifaqının dağılması “Biopreparat”ı dərhal məhv etməyib. Quruluş bir neçə il keçid vəziyyətində mövcud olmağa davam edib. Bəzi obyektlər dayandırılıb, digərləri özəlləşdirilib və yenidən təyinatlı hala gətirilib. Bəzi alimlər ABŞ-yə, İsrailə və bu əlaqələri gizlətməyə üstünlük verən ölkələrə mühacirət ediblər. “Bioloji silahlar konvensiyası” çərçivəsində aparılan beynəlxalq yoxlamalar məhdud nəticələr verib. Rusiya tərəfi bəzi obyektləri açıb, amma hamısını yox. 1990-cı illərin əvvəllərində bir neçə instituta baş çəkən Amerika və Britaniya mütəxəssisləri həyəcan verici hesabatlarla qayıdıblar: infrastrukturun miqyası gözləniləndən xeyli böyük olub.

Proqram çərçivəsində hazırlanmış agentlərin dəqiq siyahısı, faktiki istehsal həcmləri, qurğuların tam siyahısı və ştamm kolleksiyalarının taleyi təsnif edilib. Məlumdur ki, dünyanın heç bir ölkəsi miqyasına görə müqayisə edilə biləcək bir şey tikməyib. Çünki bu, dövlət iradəsinin, elmi potensialın, sənaye bazasının və mütləq qeyri-şəffaflığın xüsusi kombinasiyasını tələb edib. SSRİ bütün bunlara eyni vaxtda sahib olub.

İlkin Nəcəf, xüsusi olraq Musavat.com üçün