1980-ci illərin ortalarında SSRİ-nin “Mi-24” hücum helikopteri “Timsah” Amerika kəşfiyyatı üçün sirr olaraq qalıb. Təyyarənin 1969-cu ildən istismarda olmasına baxmayaraq, onu ətraflı öyrənmək mümkün olmayıb. ABŞ bu sirr üçün heyrətamiz bir məbləğ ödəməyə hazır olub.

İdeya sadə və cəsarətli olub: pilotundan helikopteri al. Dərhal məşhur hərbi jurnallarda reklamlar çıxmağa başlayıb: “Helikopteri oğurlayın - bir milyon dollar alın”. Bu təklifi əks etdirən vərəqələr Varşava Müqaviləsi ölkələrinin və Sovet müttəfiqlərinin helikopter hissələrinin yerləşdiyi yerlərdə paylanıb. Bu misilsiz “ov”un təşəbbüskarı “Soldiers of Fortune” jurnalının baş redaktoru Cim Peyt olub.

İnsanları günü qəpik-quruşa işləyən Əfqanıstanda gözəl fürsət yaranıb. SSRİ əfqan pilotlarını fəal şəkildə öyrədib. Özü də həmin helikopterlər o dövr üçün ən son avadanlıqla təchiz edilib. Maaşları cüzi olan yerli zabitlər üçün bir milyon dollar fantastik sərvət kimi görünüb. Odur ki, 1985-ci il iyulun 13-də plan işə yarayıb. Sovet akademiyasının məzunları tərəfindən idarə olunan Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus iki tam silahlı “Mi-24D” sərhədi keçərək Pakistanda yerə enib. Bu, ilk dəfə idi ki, sovet hücum vertolyotları Sovet blokundan kənar bir ölkəyə eniş edib.

Kabil ekipajların kursdan çıxdığını iddia edərək SSRİ ilə problem yaşamaq istəməyib. Ancaq həqiqət aydın olub: iki pilotun başçılıq etdiyi yeddi əfqan hərbçisi siyasi sığınacaq istəyib və dərhal onların istəkləri reallaşıb. İngilisdilli Asiya xəbərlər jurnalının analitikləri “Far Eastern Economic Review” əfqanların hərəkətindən sonra sovet rəsmilərini, xüsusilə hərbçiləri səhlənkarlıqda ittiham ediblər, hətta təhqir ediblər. Araşdırma zamanı məlum olub ki, vəziyyət çox kirtikdir. Deməli, bütün əfqan hərbçilərinin üçdə ikisindən çoxu ordunu tərk edib, əksəriyyəti silahlı olub.

Digər tərəfdən, iki “Mi-24” helikopterinin qaçırılmasını tez-tez 1976-cı il sentyabrın 6-da sovet pilotu Viktor Belenkonun “MiQ-25P”ni Yaponiyaya aparması və məxfi avadanlıqla yüklənmiş təyyarəni xarici hakimiyyət orqanlarına təhvil verməsi ilə müqayisə ediblər. Amerikalılar o zaman inanılmaz dərəcədə xoşbəxt olublar. Onlar sonradan pilotun bilik və təcrübəsindən tam istifadə ediblər. Belenko SSRİ-də vətənə xəyanətə görə qiyabi ölümə məhkum edilib və o, bir daha “sovet” arvadı və uşağını görməyib.
Gec də olsa, Sovet İttifaqı təyyarəni geri qaytarıb. Ancaq bu nöqtəyə qədər amerikalılar onu son naqilinə qədər söküblər. Onların təşəbbüsü ilə beynəlxalq danışıqlar uzanıb. Qazanılan vaxtdan istifadə edən amerikalı mütəxəssislər “MiQ-25”i konteynerlərdə 14 bombardmançı təyyarənin müşayiəti ilə öz aviabazalarına çatdırıblar.

Sovet rəsmiləri dövlətə 2 milyard rubl ziyan dəydiyini hesab ediblər. Lakin “MiQ-25”in yaradıcılarından biri olan Lev Şenqelaya əmin olduğu kimi, düzəlməz heç nə yoxdur. SSRİ tərəfi təcili olaraq təyyarəni təkmilləşdirməyə başlayıb. Bu arada Amerika mətbuatı qırıcını ələ salıb. Yaponiyadakı hadisəni araşdıran sovet qrupuna daxil edilmiş B. Şenqelaya deyib: “Tənqid bu idi ki, bizim elektronika sənayemiz inkişaf etməyib, köhnə borulardan istifadə edirik, sanki daş dövründə yaşayırıq”.

Amerikalı mütəxəssislər sovet helikopterini, xüsusən də tam silahlanmış vertolyotu hərtərəfli və rahat öyrənə biliblər. Nəticədə, amerikalılar onun zəif tərəfləri haqqında məlumat əldə ediblər və bundan tez istifadə edərək öz dizaynlarına müvafiq texniki düzəlişlərə nail olublar.

Bütün hallarda SSRİ bundan istifadə edərək “MiQ-25P”ləri İraq, Əlcəzair və Suriyaya satıb. Satışlara baxmayaraq, iki “Mi-24”ün qaçırılması nəticəsində SSİR-yə dəymiş ziyan daha ciddi olub. Orduda nizam-intizamın yoxluğu, idarəçilikdə ciddi boşluq və ən əsası danışılandan fərqli olaraq həyat tərzinin görünməyən tərəfi SSRİ-nin təməlində çatların olduğunu göstərib.

İlkin Nəcəf, xüsusi olaraq Musavat.com üçün