“Mən sizdən soruşuram ki, İngiltərə alman legionlarının köməyi olmadan sovet Rusiyasına müqavimət göstərə bilərmi? Mən optimistəm. Amma hələ ki İngiltərənin Almaniyaya bolşevik ordusunu dayandırmaq üçün son xəzinəsini qurban verməyə icazə verməsi olduğunu görürəm”,- bu sözləri Berlində ingilis auditoriyasına müraciət etmək üçün yaradılan “Almaniya danışır” verilişinin aparıcısı son buraxılışında deyib.

Britaniyada “Lord Ho-Ho” kimi tanınan Uilyam Coysu ulduz adlandırmaq olar - Britaniya mənbələri onun proqramlarının müharibə zamanı mütəmadi olaraq doqquz milyona yaxın britaniyalı tərəfindən dinlənildiyini bildirib. “Almaniya danışır” verilişi BBC-nin axşam xəbərlərindən on beş dəqiqə sonra yayımlanıb və ingilislərin rəsmi hesabatla tanışlığından sonra düşmən səsinə qulaq asmaq kimi vərdişi olub.

İngilis mediası Coysu ələ salıb, məsxərəyə qoyub, amma fakt budur ki, o, təxminən altı il ərzində Dumanlı Albionda minlərlə dinləyici tapıb.

Coys Nyu-Yorkda dünyaya göz açıb. Onun irlandiyalı katolik atası və protestant anası fərqli düşüncədə olub. Uilyamın anası mürtəd hesab olunub, çünki o, taca sadiq bir ittifaqçı ailədən olsa da, ingilis monarxiyasına həqiqətən nifrət edən bir adamla evlənib. Ailənin ziddiyyətli düşüncələri Uilyamın fikrinə də ciddi təsir edib. Hətta o, ikitərəfli “işləməkdə” şübhəli bilinib. Coys ailəsi İrlandiyaya qayıdanda yerli İRA fəalları yeniyetmənin ingilislərə yardım etdiyindən şübhələniblər və az qala onu öldürmək istəyiblər.
Bundan qorxan gəncin qohumları Uilyamı İngiltərəyə göndəriblər. Coys orada kolleci bitirib, bundan sonra Xarici İşlər Nazirliyində məmur kimi işə müraciət edib, lakin rədd cavabı alıb. Bu uğursuzluqdan sonra Uilyam sağçılara qoşulub və onun beyninə bütün dərdlərində yəhudilərin və kommunistlərin “günahkar” olduğu yeridilib. Coys düşmən saydığı insanlarla küçə döyüşlərinə başlayıb. Davalar onun üzündə bıçaq çapıqları buraxıb.

1930-cu illərdə Uilyam Coys Osvald Moslinin rəhbərlik etdiyi Britaniya Faşistlər İttifaqına qoşulub. O, özünü bacarıqlı natiq kimi göstərib və tez bir zamanda Moslinin partiyada təbliğat üçün məsul müavinlərindən birinə çevrilib. Britaniyada sağçı ideyalar populyar olub və hətta kral ailəsi də evdə nasist salamı verməyi utanc hesab etməyib.

Lakin Mosli tezliklə Coysun çox radikal olduğuna qərar verib və onu partiyadan qovub. Uilyam, 3-cü Reyxlə dostluğu müdafiə edən Milli Sosialist Liqasını qurub. Britaniyada hüququn böyük ölçüdə diqqətdən kənarda qalmasına baxmayaraq, Coys II dünya müharibəsi ərəfəsində Britaniya kəşfiyyat orqanlarının diqqətini cəlb edib. Bu da səbəbsiz olmayıb. Çünki irlandiyalı potensial Almaniya agenti hesab olunub. Hətta Coys haqqında həbs qərarı da verilib, lakin o, həyat yoldaşı ilə birlikdə Almaniyaya qaça bilib. Almanlar ingilis dilində effektiv radio yayımı yaratmaqla məşğul olublar və Coysu bina görə işə götürüblər. Əvvəlcə o, bir neçə aparıcıdan biri olsa da, Göbbels şöbəsi tezliklə onu əsas aparıcı kimi seçib.

Uilyam Coysun natiqlik bacarığı və ironik üslubu Britaniya dinləyiciləri arasında ona tələbat yaradıb. İngilislər “Almaniya danışır” verilişinin aparıcısı vasitəsilə “Alman perspektivi”ni həvəslə araşdırıblar. İlk iki ildə o, anonim qalıb, lakin 1941-ci ildə almanlar onun şəxsiyyətinin açıqlanmasının daha təsirli olacağına qərar veriblər. “Uilyam Coys, məşhur “Lord Ho-Ho” - indi nasist təşviqatçısı açıq şəkildə özünü tanıdıb və bu, İngilislərin daha çox diqqətini çəkib.

Coys Berlin universitetində SS əməkdaşlarına Britaniya cəmiyyətinin xüsusiyyətlərini izah edərək mühazirə oxumağa başlayıb. Daha sonra ona “İngilis SS Legionu” yaratmaq niyyəti ilə İngilis hərbi əsirləri arasında təşviqat aparmaq tapşırılıb. Lakin müharibə irəlilədikcə “Lord Ho-Ho” üçün daha pis şeylər olub. Vermaxt darmadağın edilib və ingilisləri Hitlerin perspektivinə inandırmaq getdikcə çətinləşib.1945-ci ildə o, artıq tamam başqa bir şey deyib: “Deyirlər ki, faşist Almaniyası İngiltərəni qırmızıların işğalından xilas edib”.

Bəlkə də onun döyüşkən anti-kommunizmi tezliklə ingilislərin özləri üçün faydalı olardı, lakin “Lord Ho-Ho” çox diqqətçəkən bir insan olub. Müharibə bitdikdən sonra, 28 may 1945-ci ildə o, ingilis patrulu ilə qarşılaşıb. Əvvəlcə əsgərlər onun silahlı olduğunu düşünərək onu yaralayıblar. Əslində Coys silahsız olub və patrul səlahiyyətlərini açıq şəkildə aşıb.

Lakin yaralı danışanda əsgərlər onun səsini Britaniya ordusunda çoxlarının dinləməyə gəldiyi “Lord Ho-Ho” olduğunu biliblər. Londona gətirilən Coys dövlətə xəyanətdə ittiham edilib. Bununla belə, sual yaranıb: ABŞ-da doğulmuş irland əsilli kişi belə bir qanuna tabe ola bilərmi? Müdafiə tərəfi Coysun taca sadiqlik borcunun olmadığını israr edib, lakin bu arqumentlər rədd edilib.

Nürnberqdə nasistlərin əsas məhkəməsi başlayanda “Lord Ho-Ho” artıq edama məhkum edilib. Coys edam öncəsi deyib: “Mən Britaniya xalqını Sovet İttifaqının əzici imperializmindən xəbərdar edirəm. Qoy Britaniya yenidən böyük olsun... Qoy svastika külündən doğsun”.

3 yanvar 1946-cı ildə bu sözlərdən sonra cəllad Albert Pyerrepoynt Coysun altındakı lyuku açaraq onu o biri dünyaya göndərib.

İlkin Nəcəf, xüsusi olaraq Musavat.com üçün