Yuri Andropov sovet partiya elitasının ən sirli simalarından biridir. O, 15 il SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinə, daha sonra 15 ay Sovet İttifaqına rəhbərlik edib. Lakin Andropovun özü haqqında çox az şey məlumdur. DTK rəhbəri öz mənşəyi haqqında danışmağı xoşlamayıb və valideynlərindən nadir hallarda bəhs edib. O, ümumiyyətlə, təmkinli və inamsız bir insan olub, hər kəsin yaxınlaşmasının qarşısını almağa çalışıb. Xüsusilə də anası haqqında az şey məlumdur. Andropov karyerası ərzində, tədricən vəzifə pillələrində yüksəldikcə, dəfələrlə avtobioqrafiya yazmağa və anketlər doldurmağa məcbur edilib və onun keçmişi müvafiq orqanlar tərəfindən diqqətlə yoxlanılıb.

Amma təəccüblüsü budur ki, o, hər yerdə fərqli məlumatlar təqdim etməyi bacarıb və nədənsə heç kim bunu hiss etməyib. Məsələn, bir anketdə o, atasının 1916-cı ildə, digərində isə 1919-cu ildə vəfat etdiyini yazıb. Anasının ölümünün ehtimal olunan tarixləri daha da çoxdur - müxtəlif rəqəmlər 1923-cü ildən 1932-ci ilə qədər dəyişib. O, nadir hallarda milliyyətini açıqlayıb. Kökləri haqqında soruşulduqda, atasının Don kazakı olduğunu, anasının isə övladlığa götürüldüyünü və əcdadlarını tanımadığını cavablandırıb. Andropov əsl tərcümeyi-halının faktlarını o qədər qarışdırıb ki, onun haqqında hər cür şayiələr yayılmağa başlayıb. Bəziləri onun çar zabitinin oğlu, digərləri isə çox varlı bir ailədən olduğunu iddia edib. Andropovun yəhudi olması barədə yazanlar da olub. Hamı yalnız bir şeydə razılaşıb: Andropovun gizlədəcəyi bir şey var.

Andropovun anasının yəhudi kökləri var idimi?

Andropovun anasının əsl adı Yevgeniya Karlovna Flekenşteyn olub (inqilabdan əvvəlki sənədlərdə iki "k" hərfi ilə yazılan - Flekkenşteyn - yazılışına da rast gəlinib). Tarixçi Sergey Semanov Andropovun ana əcdadlarının yəhudi olduğuna əmindir. Lakin bu, sadəcə bir təxmindir. Yevgeniya 1891-ci ildə anadan olub və tezliklə Karl Franzeviç Flekkenşteyn adlı bir şəxs tərəfindən övladlığa götürülüb. Onun əsl valideynləri məlum deyil. Bəzi mənbələrə görə, o, qulluqçu, digərlərinə görə isə camaşırxana işçisi olub. Yaxud bəlkə də onlar onu övladlığa götürən kişinin qohumu olublar.

Andropov özü qeyd edib ki, anası tacir Flekkenşteynə tərk edilib və o, anasını öz qızı kimi böyüdüb. Dəqiq desək, Karl Frantseviç rəsmi olaraq tacir sinfinin üzvü olmayıb. Lakin onun saat və zərgərlik əşyaları satmaq üçün lisenziyası olub. İnqilabdan əvvəlki ünvan kitablarında Flekenşteyn alman və lüteran, Finlandiya vətəndaşı kimi qeyd olunub. Adı və ata adı onun çox güman ki, ruslaşmış alman olduğunu göstərir.

Lakin bir çoxları Andropovun yəhudi mənşəyini gizlətdiyi nəzəriyyəsini dəstəkləyib. Yevgeniyanın ögey atasının mağazasının 1915-ci ildə dağıdılması da dəlil kimi göstərilib. Bunun yəhudi qırğını olduğuna işarə edilib. Lakin, məlum olduğu kimi, II dünya müharibəsinin başlaması ilə Almaniya ilə əlaqəli hər şey hər yerdə məhv edilir, buna görə də Flekenşteyn alman soyadına görə çətin vəziyyətə düşə bilərdi. Flekenşteynin vəftiz olunmuş yəhudi olduğunu fərz etsək belə, Yevgeniya hələ də övladlığa götürülmüş uşaq idi - arxivlərdə bu barədə sənəd tapılıb. Beləliklə, Andropovun “yəhudi kökləri” hələ də çox şübhəlidir.

Tarixçilərin müəyyən edə bildiyi azsaylı faktlardan biri də onun inqilabdan əvvəl Moskvanın Basmannı küçəsində yerləşən Felitsa Mansbax Qızlar Gimnaziyasında musiqi müəllimi işləməsidir. Zərgərlik mağazası sahibinin savadlı qızı necə və niyə birdən sadə bir dəmiryol işçisi ilə evlənib və sonra onun ardınca kənd yerinə gedib? Axı Andropovun rəsmi doğum yeri həmişə Naqutskaya kəndi kimi qeyd olunub.

Bu, çoxlarına o qədər ağlasığmaz görünüb ki, çoxsaylı fərziyyələr ortaya çıxıb. Bəziləri Yevgeniyanın Vladimir Konstantinoviç Andropovla tələsik evləndiyini, çünki artıq bir zabitdən hamilə olduğunu iddia edib. Digərləri isə onun Vladimir Andropovla evliliyinin Yevgeniyanın ikinci evliliyi olduğuna, yəni artıq əlində bir uşağı olduğuna inanıblar. Lakin Moskva arxivlərində aşkar edilən bir sənəd bu fərziyyələri tamamilə təkzib edib. Həqiqət daha çox prozaik olub: Andropov valideynləri haqqında təfərrüatları gizlədib, çünki onlar tipik proletarların qəlibinə tam uyğun gəlməyib.

Doğum qeydiyyatı kitabında Andropovun valideynlərinin 27 aprel 1914-cü ildə evləndiyi qeyd qorunub saxlanılıb. Onlar Moskvada, mühəndislik məktəbində yerləşən Müqəddəs Nikolay kilsəsində evləniblər. Doğum haqqında şəhadətnamədə açıq şəkildə göstərilib ki, Yevgeniya Karlovna Flekenşteyn subaydır və bu, onun ilk evliliyidir. Maraqlıdır ki, bəyin dostları Almaniya vətəndaşı Helmut Loos və Moskva Mariinski xəstəxanasının işçisi, kollec üzvü Nikolay Fomindir.

Andropovun atasının tif xəstəliyindən öldüyü və anasının yenidən evləndiyi az-çox dəqiqdir. Bu, ehtimal ki, vətəndaş müharibəsi zamanı baş verib. Andropovun ögey atasının soyadı Fyodorov olması da məlumdur. Lakin onun necə insan olduğu və Yura və anasına necə davrandığı hələ də məlum deyil. Maraqlıdır ki, 1930-cu illərə qədər Andropov əksər hallarda Yuri yox, Qriqori adı ilə görünüb və sənədlərdə onun soyadı iki dəfə yazılıb: Andropov-Fyodorov.

Tarixçi Roy Medvedyev yazıb ki, Andropovun anası 1923-cü ildə vəfat edib, yəni Yuri 9 yaşından etibarən ögey atasının ailəsində böyüyüb. Andropovun anasının obrazını əhatə edən sirli sükut, şəxsi həyatın partiya standartlarına uyğunlaşdırılmağa məcbur edildiyi və təkcə tərcümeyi-halları deyil, həm də xatirələri redaktə etməyə cəhdlər edildiyi bir dövrün canlı əksidir. Bəlkə də məhz onun ehtiyatlılığı sayəsində Andropov həm Stalinin təmizləmələrindən, həm də sonrakı partiya intriqalarından sağ çıxa bilib.

İlkin Nəcəf, xüsusi olaraq Musavat.com üçün